İlhanlılar Döneminde Van Gölü havzası

XIII. yüzyılın başlarında ortaya çıkan Moğol istilası özellikle Azerbaycan ve Doğu Anadolu bölgesinde çok önemli gelişmelere yol açmıştır. Konu hakkında gerek ülkemizde ve gerekse yurt dışında pek çok çalışma yapılmasına rağmen Doğu Anadolu ve Van Gölü Havzası açısından Moğol hâkimiyetini konu edinen müstakil bir araştırma yapılmamıştır. Hâlbuki Hülegü'nün İran'a gelişiyle Tebriz merkezli kurulan İlhanlı devletinin ticari, askeri vb. bakımdan Anadolu, Doğu Akdeniz ve Karadeniz ile irtibatı büyük ölçüde bu yöre üzerinden gerçekleşiyordu. Van Gölü Havzası verimli yaylalarıyla da ordunun ihtiyaçlarını karşılayacak tabii özellikleri üzerinde barındırıyordu. Nitekim Aladağ ve çevresi Moğolların ictimai hayatlarında vazgeçemeyecekleri avlanma imkânlarına sahipti. Memlûklar üzerine sefere çıkan Hülegü bu yaylalara hayran kalmıştı. Seferden dönerken de Aladağlara uğrayan Hülegü, burada bir saray yaptırmış ve bir müddet burada kalarak hem istirahat etmiş hem de siyasi askeri gelişmeleri buradan takip etmeyi münasip görmüştü. Bundan sonra Hülegü Han kışları genelde Mugan ya da Arran'da geçirirken yazları da Aladağ'da ikamet edecektir. Hülegü'den itibaren yazlık karargâh olan bölge diğer İlhanlı hükümdarlar döneminde de önemini korumuştur. Van Gölü Havzası, Moğollarla birlikte gelen konargöçer Türk ve Moğol aşiretlerinin sosyo-ekonomik hayat şartlarını tatbik etmelerine de müsaitti. Bu bağlamda pek çok Türk aşireti İlhanlılar tarafından askeri maksatlı olarak bölgeye iskân edilmişti. İlhanlı hâkimiyetinin son bulmasıyla meydana gelen karışıklıklar yöredeki nüfusun dağılmasına sebep olduğu gibi daha sonra kurulacak olan Kara ve Akkoyunlu Türkmen teşekkülleri içerisinde yer alarak Van Gölü Havzası'nın bir Türk yurdu haline gelmesine katkı sağlayacaklardır. Anahtar Kelimeler: Van Gölü Havzası, İlhanlılar, Moğol, Türkmen, Anadolu, Aşiret, Aladağ.