İlköğretim okullarında uygulanan proje ve performans görevlerinin etkililiğinin değerlendirilmesi (Malatya ili örneği)

Eğitim-öğretimde uzun yıllar boyunca bilgilerin olduğu gibi öğretilmesine ve bu bilgilerin olduğu gibi öğrenilmesine önem verilmiştir. Bu anlayışın kaçınılmaz bir sonucu olarak hem öğretim etkinlikleri hem de ölçme ve değerlendirme etkinlikleri daha çok öğretmenin merkeze alındığı, öğrencinin sadece pasif alıcı rolünde olduğu, hatırlamaya ve ezbere dayandığı bir anlayış olmuştur. Bu durum, bireylerin üst düzey düşünme özelliklerinin (problem çözme, eleştirel düşünme, yaratıcılık gibi) gelişimini olumsuz yönde etkilemiştir.Günümüzde kültürel, ekonomik, siyasal, teknolojik vb. alanlarda hızlı ve önemli değişmeler olmaktadır. Bilgiler hızla değişmekte, olaylar tek boyutlu değil, birden fazla boyutla açıklanmaktadır. Bilgiyi değişmez olarak kabul edip depolama yollarını öğrenmekten çok, bilgiye ulaşma yollarını öğrenmek daha önem kazanmıştır. Artık araştıran, eleştirel düşünebilen, yaratıcılık yönü gelişmiş bireylere olan gereksinim arttığından, eğitim sisteminin de var olan koşullarının düzenlenerek yenilenmesi gerekmektedir. Türkiye'de de bu yenilenme sürecine paralel olarak 2005-2006 eğitim-öğretim yılından itibaren öğrenci merkezli eğitimi dikkate alan, yapılandırmacı yaklaşım çerçevesinde oluşturulan programlar uygulanmaya başlamıştır. Uygulanan bu program birçok alanda yenilikler getirmiştir. Bu yenilikler arasında, programın ölçme değerlendirme boyutuna ilişkin olarak ?alternatif durum belirleme? yaklaşımları yer almaktadır.Yapılandırmacı yaklaşıma dayalı olarak oluşturulan bu değerlendirme, sonuçtan çok sürece yöneliktir. Bu amaçla, öğrenme sürecinde gösterilecek performansı çok çeşitli yöntemlerle değerlendirme yoluna gidilir. Performansa dayalı durum belirleme içinde yer alan proje ve performans görevleri, ilköğretimde en sık kullanılan teknikler arasında yer almaktadır. Proje ve performans görevlerinin belirlenmesi, uygulanması, değerlendirilmesi aşamalarında öğrenciler üzerinde oluşturduğu etkileri açısından olumlu veya olumsuz durumlarla da karşılaşılabilmektedir.Bu araştırmada, ilköğretim ikinci kademe öğretim programlarında yer alan proje ve performans görevlerine ilişkin öğretmen ve öğrenci görüşlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma, 2010-2011 öğretim yılında Malatya il merkezinde bulunan 52 ilköğretim okulunun ikinci kademesinde görev yapan branş öğretmenleri ve yine bu okulların ikinci kademesinde okuyan öğrenciler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın verilerinin analizinde frekans ve yüzde değerleri hesaplanmış, araştırmanın alt amaçlarına yönelik olarak t-testi, Anova, Bonferroni, LSD, Kruskal-Wallis ve MWU testleri kullanılmıştır.Araştırma sonucunda elde edilen bulgulara göre; öğretmenlerin ve öğrencilerin proje ve performans görevlerinin belirlenme süreci, uygulanma süreci, değerlendirilme süreci ve bu görevlerin sonuçlarına ilişkin maddelerde çeşitli değişkenler açısından farklılıklar bulunmuştur.Öğretmenlerin görüşlerine bakıldığında; proje ve performans görevlerini belirlerken kadın öğretmenlerin öğrencilerin gelişim düzeylerini, duyuşsal gelişim özelliklerini ve çevre şartlarını dikkate aldıkları, bu görevleri derse hazırlık olarak kabul ettikleri, öğrencilerin kendilerinin yapmalarını, başkasına yaptırmamalarını, internetten veya başka bir kaynaktan aynen aktarmamalarına dikkat ettikleri sonuçlarına ulaşılmıştır.16 yıl ve üzeri mesleki kıdeme sahip olan öğretmenler proje ve performans görevlerini derse hazırlık amacıyla ve not vermek amacıyla kullandıkları, öğretmenlerin mesleki kıdemleri arttıkça proje ve performans görevlerini belirlerken öğrencilerin ilgi ve merak duygularını artıracak konuları seçmeye ve kendilerini keşfetmelerine daha fazla önem verdikleri sonuçlarına ulaşılmıştır. Küçük ve orta büyüklükteki sınıflardaki öğrencilerin üst düzey düşünme yeteneklerinin gelişmesine daha fazla önem verildiği, sınıf mevcudu az olan sınıflarda alternatif ölçme ve değerlendirme yöntemlerini kullanmanın orta sınıflara göre daha fazla olduğu anlaşılmıştır.Proje ve performans görevleri ile ilgili hizmet içi eğitim alan öğretmenlerin, öğrencilerin ilgilerini çekecek, onların üst düzey gelişmelerini sağlayabilecek, yaratıcı düşünme yeteneklerini geliştirebilecek konuları bu eğitimi almayan öğretmenlere göre daha fazla seçtikleri, hizmet içi eğitim almayan öğretmenlerin ise, proje ve performans görevlerini öğrencilerin öğrenme eksikliklerini gidermek ve her dersin sonunda öğrencilerden öğrendiklerini pekiştirmeleri amacıyla daha fazla kullandıkları ortaya çıkmıştır.Öğrencilerin görüşlerine bakıldığında, kız öğrencilerin proje ve performans görevlerine, erkek öğrencilerden daha fazla ilgi duydukları, proje görevlerini yaparken bilimsel yöntem ve tekniklerden daha çok yararlandıkları, daha fazla poster veya afiş hazırladıkları, erkek öğrencilerin ise proje ve performans görevlerini öğrenme eksikliklerini tamamlama amacıyla yaptıkları sonucuna ulaşılmıştır.Sınıf mevcudu azaldıkça öğretmenlerin öğrencilerin belirledikleri proje konularını kabul ettikleri ve onların ilgilerine göre hareket ettikleri ortaya çıkmıştır.Öğrencilerin annelerinin eğitim seviyeleri arttıkça, proje görevlerini yaparken bilimsel yöntem ve süreçlerden daha fazla yararlandıkları, babaları üniversite mezunu olan öğrencilerin proje ve performans görevlerini yaparken onlardan daha fazla yardım alabildikleri anlaşılmaktadır. Ayrıca, ailelerinin ekonomik düzeyi düşük olan öğrencilerin proje ve performans görevlerini yaparken maddi olarak çok fazla para harcadıklarını düşündükleri belirlenmiştir.