İlköğretim okulu öğretmenlerinin örgütsel stres kaynakları, stres belirtileri ve stresle başa çıkma yolları

Bu çalışmanın amacı, ilköğretim okulu öğretmenlerinin örgütsel stres kaynaklan, stres belirtileri ve stresle başa çıkma yöntemlerini saptamak, analiz etmek ve gerekli önerilerde bulunmaktır. İlköğretim okulu öğretmenlerinin örgütsel stres kaynaklan, stres belirtileri ve stresle başa çıkmada kullandıkları yöntemler araştırmanın bağımlı değişkenleridir. Görüşlerine başvurulan öğretmenlerin cinsiyetleri, kıdemleri, branşları ve mezuniyet durumlar araştırmanın bağımsız değişkenlerini oluşturmaktadır. Araştırma, tarama modelinin kullanıldığı betimsel bir çalışmadır. Araştırmada kullanılan veri toplama aracı dört bölümden oluşmaktadır; birinci bölümde araştırmaya katılan bireylere ilişkin kişisel bilgiler; ikinci bölümde örgütsel stres kaynaklan belirlemeye yönelik beşli likert tipinde 37 maddeden oluşan bir ölçek; üçüncü bölümde stresin insanda yaptığı tahribatı belirlemeye yönelik beşli likert tipinde 32 maddeden oluşan bir ölçek; dördüncü bölümde stresle başa çıkma yollarını belirlemeye yönelik Folkman ve Lazarus'un "Başa Çıkma Yollan Envanteri" (Ways of Coping Inventory) Türkiye'de Şahin ve Durak (1995) tarafından üniversite öğrencileri için uyarlanan dörtlü likert tipinde 30 maddeden oluşan "Stresle Başa Çıkma Tarzlan Ölçeği" (SBTÖ) bulunmaktadır. Araştırma için kullanılan anket, Ankara ili merkez ilçeleri arasından örneklem olarak alınan Mamak, Çankaya, Etimesgut ilçelerinde 36 okulda uygulanmıştır. Bu okullarda 413 öğretmene anketler değerlendirmeye alınmıştır. Araştırmanın alt problemleri çözümlenirken, t-testi, Tek Faktörlü Anova (varyans analizi) ve Pearson Korelasyon Katsayısı uygulanmış; frekans, yüzde, aritmetik ortalama ve standart sapma değerleri hesaplanmıştır. Araştırmada elde edilen bulgular şunlardır: 1. Örgütsel stres kaynaklanılın ilköğretim okulu öğretmenlerini stres altında bırakma düzeyleri sırasıyla şu şekildedir: Kariyer Gelişiminden Kaynaklanan Stres Etkenleri (X =3.43), İşe Özgü Stres Etkenleri (X= 2.97), Örgütsel Rolden Kaynaklanan Stres Etkenleri (X= 2.87), İşteki İlişkilerden Kaynaklanan Etkenleri ( X = 2.80 ) ve Örgütsel Yapı ve İkliminden Kaynaklanan Stres Etkenleri ( X = 2.70 ) ıı2. Örgütsel stres kaynaklarının cinsiyete göre bütün boyutlarında; mezuniyet durumuna göre işe özgü stres etkenleri ile örgütsel yapı ve ikliminden kaynaklanan stres etkenleri arasında anlamlı ilişkiler mevcuttur. 3. Örgütsel stres kaynaklarının branşa, kıdeme göre bütün boyutlarında; mezuniyet durumuna göre kariyer, örgütsel rol ve işteki ilişkiler arasında anlamlı ilişkiler mevcut değildir. 4. Stres belirtilerin ilköğretim öğretmenlerinde görünme düzeyleri sırasıyla şu şekildedir: Davranışsal stres belirtileri (X =2.06 ), Fiziksel Stres Belirtileri (X = 1.96 ) ve Psikolojik Stres Belirtileri (X = 1.96 ). 5. Stres belirtilerin cinsiyetlere göre davranışsal belirtiler arasında anlamlı ilişki vardır. 6. Stres belirtilerin branşa, kıdeme, mezuniyet durumuna göre bütün boyutlarında; cinsiyete göre fiziksel belirtiler ve psikolojik belirtiler arasında anlamlı ilişki mevcut değildir. 7. İlköğretim okulu öğretmenlerin stresle başa çıkmada kullandıkları yöntemler sırasıyla şu şekildedir: Kendine Güvenli Yaklaşım (X =3.11), İyimser Yaklaşım (X= 2.85), Sosyal Desteğe Başvurma (X= 2.62), Çaresiz Yaklaşım (X = 2.02 ) ve Boyun Eğici Yaklaşım (X= 1.63 ). 8. Stresle baş çıkma yöntemlerin branşa ve cinsiyete göre Kendine Güvenle Yaklaşım; kıdemine göre İyimser Yaklaşım, Çaresiz Yaklaşım ve Boyun Eğici Yaklaşım; mezuniyet durumuna göre İyimser Yaklaşım ve Çaresiz Yaklaşım arasında anlamlı ilişkiler vardır. 9. İlköğretim okulu öğretmenlerin örgütsel stres kaynaklan ile stres başa çıkma yollan arasında anlamlı ilişkiler vardır.