İlköğretim VII. sınıf fen ve teknoloji dersi öğretmenlerinin analoji geliştirme yeterlilikleri (Elazığ ve Diyarbakır illeri örneği)

İlköğretim fen ve teknoloji programlarında yer alan karmaşık konular ile soyut kavramların öğretiminde analoji, sıklıkla başvurulan bir öğretim aracıdır. Fen ve teknoloji konularıyla ilgili kavram öğretiminde analoji kullanmanın, öğrenmeyi kolaylaştırdığı, öğrencilere bu derslere karşı olumlu tutum kazandırdığı, ilgi ve motivasyonlarını artırdığı belirtilmektedir. Bu bakımdan analoji, fen ve teknoloji derslerinde kavram öğretiminde çok önemli bir teknik olarak kabul edilmektedir.Bu araştırmanın amacı, ilköğretim VII. Sınıf fen ve teknoloji öğretmenlerinin analoji geliştirme yeterlilikleri öğretmen görüşlerine göre belirlemektir. Çalışma, ilköğretim VII. Sınıf fen ve teknoloji dersi öğretim programında yer alan on adet soyut kavram ile sınırlı tutulmuştur. Bunlar; kimyasal sindirim, hormon, kinetik enerji, potansiyel enerji, elektrik akımı, direnç, gerilim, kısa devre, kimyasal bağ ve iyonik bağ kavramlarıdır.Araştırma, 2009 ? 2010 eğitim ve öğretim yılında, Elazığ ve Diyarbakır illerindeki devlet ve özel ilköğretim okullarında görev yapan toplam altmış altı VII. Sınıf fen ve teknoloji öğretmeni üzerinde yürütülmüştür. Araştırmanın verilerini, öğretmenlerin belirlenen on kavramla ilgili ürettikleri toplam 455 adet analojiler oluşturmaktadır. Verilerin analizinde nitel ve nicel çözümleme tekniklerinden yararlanılmıştır. Nicel analizde öğretmenlerin geliştirdiği analojilerin, değişkenlere göre dağılımı belirlenmiştir. Nitel analizde ise, N-VIVO 8 paket programından yararlanılarak geliştirilen analojilerin tematik analizleri yapılmış ve bu analojilerin niteliği (özgünlüğü) belirlenmeye çalışılmıştır. Öğretmenler tarafından geliştirilen analojilerin yorumlanmasında, ilgili kazanımlara ulaştırmadaki yeterlilik, özgünlük ve bu konuda önceden geliştirilmiş analojilerle paralellik gösterme ölçütlerinden yararlanılmıştır. Öğretmenlerin geliştirmiş olduğu analojileri değerlendirmede, sıklıkla doğrudan alıntılara da yer verilmiştir.Araştırmada, öğretmenlerin geliştirdiği analojilere ilişkin sonuçlar şöyledir: Öğretmenler, belirlenmiş on kavramın tümüyle ilgili analoji geliştirememiş, en fazla direnç (n=55); en az da gerilim (n=30) kavramına yönelik analoji geliştirmişlerdir. Öğretmenlerin on kavramla ilgili olarak geliştirmiş olduğu analojilerden dördü, ilgili ders kitabından alıntı, altısı ise özgün ve kısmen özgün olarak değerlendirilmiştir. Öğretmenlerin bazı kavramlarla ilgili olarak hiç analoji geliştirememeleri ve bu konuda isteksiz davranmaları, geliştirmiş oldukları analojilerin bir kısmının ders kitaplarından aynen alınmış olması, öğretmenlerin özgün analoji üretmede kısmen yeterli oldukları şeklinde değerlendirilmiştir.Araştırmada VII. Sınıf fen ve teknoloji dersi öğretim programında yer alan kavramlarla ilgili olarak öğretmenlerin geliştirdiği analojilerin nicel açıdan değerlendirilmesine ilişkin sonuçlar şöyledir: Toplam altmış altı öğretmenin katıldığı araştırmada, öğretmen başına analoji geliştirme oranı 6, 89 iken; bu sayı Elazığ ilindeki katılımcılar için 5,61; Diyarbakır için 6,6 dır. Kıdeme göre kişi başına en fazla analoji geliştirme oranı 21 yıl ve üzeri (8,2 / katılımcı); en az da 11?15 yıl (6,18 / katılımcı) kıdeme sahip gruba aittir. Görev yapılan okul türüne göre bu oran, devlet okulu 7,03 / katılımcı ve özel okul 5,7 / katılımcı şeklindedir.Anahtar kelimeler: Analoji, Fen ve teknoloji öğretiminde analoji, Analoji geliştirme, Öğretmen ve analoji.