İlköğretimde dinleme anlama becerisinin geliştirilmesi

Dinleme, en etkili öğrenme yollarından biridir. İnsanın vaktinin büyük bir kısmını dinlemeye ayırdığını ve edindiği bilgilerin büyük bir kısmını da dinleme yoluyla elde ettiğini görüyoruz. Dinleme konusunda çok ciddi çalışmaların yapıldığını söylemek mümkün değil. Bu çalışmada dinlemenin ne olduğu, ilköğretim Türkçe dersleri açısından dinleme, dinlemenin günlük yaşamdaki yeri, öğrenmedeki payı, dinleme türleri ve 6, 7 ve 8. sınıflarda dinleme becerisini geliştirmenin yollarından söz edilmiştir. Ayrıca Kırıkkale ilinde sosyo-ekonomik yönden birbirinden farklı üç ilköğretim okulunun 6, 7 ve 8. sınıflarında okuyan öğrencilerine okuduğunu anlama testi yapılarak seviyeleri ölçülmeye çalışılmıştır. Seviyeye uygun metinler sınıflarda işlenmiş, daha sonra derste anlatılanlara yönelik, dinlediğini anlama testi uygulanmış ve dinleme becerilerinin yanı sıra sınıf ve okul karşılaştırmaları yapılarak sosyo-ekonomik yönden farklı bu üç okul arasındaki basan oranlan ortaya çıkanlıp değerlendirilmiştir. Yapılan bu uygulamalar sonucunda 8. sınıflann 7. sınıflara göre 7. sınıflann da 6. sınıflara göre okuduğunu ve dinlediğini anlama düzeylerinin daha yüksek olduğu ortaya çıkmıştır. Buradan şu sonuca ulaşılmıştır: 6. sınıftan 7. sınıfa, 7. sınıftan 8. sınıfa geçtikçe, gerek eğitim-öğretime; gerekse yaşa paralel olarak öğrencilerin anlama düzeyleri belirgin bir biçimde gelişmekte ve öğrenciler dinlediklerini daha rahat anlayabilmektedirler. Yine bu uygulamada sosyo-ekonomik yönden farklı üç okulun 6. 7. ve 8. sınıflan okullar düzeyinde karşılaştınlmış, il merkezinde okuyanlann ilçe merkezinde okuyanlara, ilçe merkezinde okuyanlann da köy merkezinde okuyanlara oranla daha başarılı oldukları tespit edilmiştir. Dinlediğini anlama testinde sorulan sorular dersin akış sırasına göre sorulmuş, buna paralel olarak ilk sorulara verilen cevapların yüzdesinin son sorulara göre daha11 fazla olduğu görülmüştür. Bu durum öğrencilerin dinlemedeki dikkatlerinin dersin sonlarına doğru azaldığını göstermektedir. Dinleme becerisinin kazandırılmasında kasetçalar ve video gibi araçlar çok önemlidir. Ancak okullarda bu araçların olmadığı gözlenmiştir. Okullarda dinleme becerisinin etkili olarak gerçekleştirilememesinde bu eksiklik önem arz etmektedir. Öğrencilerin kültür birikimlerini artırdığı kütüphanelerin ilçe merkezi ve köy okulunda olmadığı gözlenmiştir. İl merkezindeki okullara göre köy ve ilçe okullarının basan oranlarının düşük olmasının bir nedeninin de bu olduğu rahatlıkla söylenebilir. Bu üç okuldaki Türkçe öğretmenleriyle dinleme eğitimi konusunda görüşme yapılmış, yapılan görüşmelerde öğretmenler; ders kitaplarına bağlı kaldıkları için dinlemeyle ilgili özel uygulamalar yapmadıklarını belirtmişlerdir. Ders kitaplarının dinlemeye ayırmış olduğu küçük bölümlerde ise, dinlemeyle ilgili uygulamaların olmadığını belirten öğretmenler, kendilerinin de özel bir uygulama yapmadıklarını, bu konuyla ilgili üniversitede de ayrıntılı bir eğitim almadıklarını belirtmişlerdir. Sonuç olarak dinleme becerisi ile ilgili ne Türkçe ders kitabı yazarlarının, ne de öğretmenlerimizin yeterince bilinçli olmadıklarını görüyoruz. Bundan ötürü öğrencilere dinleme becerisi istenilen düzeyde kazandınlamıyor. Yapılması gereken Türkçe öğretmeni adaylarını üniversitede okurken dinleme eğitimi konusunda yeterli derecede bilgilendirmek ve yapılabilecek uygulamalardan haberdar etmektir. Türkçe yıllık planlarında dinleme becerisine ağırlıklı olarak yer vermek, öğretmenleri dinleme eğitiminin sistemli bir biçimde verilmesi gerektiği hususunda bilinçlendirmek gerekir.