İlkokul 2. sınıf türkçe ders kitabındaki metinlerin çocuk edebiyatı ölçütlerine göre incelenmesi

Yaşamın diğer evrelerine nazaran çok hızlı ilerleyen gelişim ve değişimin görüldüğü çocukluk evresinde dil gelişimi de hızlı olmaktadır. Çocukların dilsel ve bilişsel gelişiminde çocuk kitapalrının etkisi bulunmaktadır. Çocuk kitapları, çocukların farklı gelişim dönemlerine ve özelliklerine uygun olarak hazırlanmalıdır. Çocuk kitaplarının özellikleri içerik ve biçim olmak üzere iki ana başlıkta ele alınmaktadır. Çocuk kitaplarında bulunması gereken içerik özellikleri; tema, konu, temel kavramlar ve değerler, karakterler ve kahramanlar, plan, dil ve anlatım, ileti şeklindedir. Çocuk kitaplarının biçim özellikleri ise; kitabın boyutu, cilt, kağıt, kapak, harfler, sayfa düzeni ve resimler olarak ele alınmaktadır. Bu sebeple nitelikli çocuk kitaplarında bulunması gereken özelliklerin ders kitaplarındaki metinlerde de bulunması gerektiği ifade edilebilir. Türkçe Dersi Öğretim Programında yer alan kazanımların gerçekleştirilmesinde metin seçimleri önemlidir. İlkokul 2.sınıf öğrencilerine yönelik çocuk kitaplarının özellikleri ele alınarak ders kitabındaki metinlerin incelenmesi bu çalışmanın değeridir. Bu araştırmanın amacı, İlkokul 2. Sınıf Türkçe ders kitabındaki metinlerin çocuk edebiyatı ölçütlerine göre incelenmesidir. Bu araştırmada nitel araştırma yaklaşımlarından biri olan doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, Milli Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu tarafından 2022-2023 eğitim öğretim yılında kullanılmak üzere ilkokul 2. sınıf öğrencileri için kabul edilen Türkçe ders kitabında bulunan 40 metin oluşturmaktadır. Araştırmaya 2. sınıf Türkçe ders kitabında bulunan tüm metinler dahil edildiği için örnekleme yoluna gidilmemiştir. Çocuk edebiyatı ile ilgili alan yazın taranarak çocuk edebiyatının içerik ve biçim özellikleri ile ilgili uygun, kısmen uygun, uygun değil şeklinde kontrol listesi oluşturulmuştur. Bu çalışmada bu kontrol listelerine göre her bir metin çocuk edebiyatı ölçütleri kapsamında incelenmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular sonucunda İlkokul 2. Sınıf Türkçe ders kitabında Türk çocuk edebiyatından eserlere daha çok yer verildiği, yazar ve şairlerin biyografilerine yer verilmediği, 25 metnin kısaltılarak alındığı, beş metinde anlam bütünlüğünün kısmen bozulduğu, 14 metnin başında kısa özet verildiği, iki metinde anlam bütünlüğünün kısmen bozulduğu tespit edilmiştir. İlkokul 2. Sınıf Türkçe ders kitabının, 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programında yer alan metinlerin türleri açısından incelenmesi sonucunda; ders kitabında her temada bilgilendirici, hikaye edici ve şiir türünün bulunduğu, 15 hikaye edici, 13 bilgilendirici ve 12 şiir türünde olmak üzere toplam 40 metnin yer aldığı görülmüştür. İlkokul 2. sınıf Türkçe ders kitabındaki metinlerin tema, konu, temel kavramlar ve değerler, kahramanlar ve karakterler, plan, dil ve anlatım, ileti gibi içerik özellikleri açısından incelenmesi sonucunda; 39 metnin 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programında yer alan zorunlu ve seçmeli temalara uygun olduğu, 37 metnin 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programında yer alan konu önerilerine uygun olduğu, 39 metinde temel kavram ve değerlere yer verildiği, 32 metinde kahramanlar ve karakterlere yer verildiği, plan açısından 23 metnin uygun olduğu, dil ve anlatım açısından 33 metnin uygun, ileti açısından 37 metnin uygun olduğu, üç metinde iletiye yer verilmediği görülmüştür. İlkokul 2. sınıf Türkçe ders kitabının kitabın boyutu, cilt, kağıt, kapak, harfler, sayfa düzeni ve resimler gibi biçim özellikleri açısından incelenmesi sonucunda; kitabın boyutu, kağıt kalitesi, kapağı açısından uygun olduğu; ciltlemesi ve harfler açısından kısmen uygun olduğu görülmüştür. Çocuk edebiyatı ölçütlerinden sayfa düzeni açısından 31 metnin uygun, dokuz metnin kısmen uygun olduğu; resimler açısından 32 metnin uygun, yedi metnin kısmen uygun olduğu, bir metinde resme yer verilmediği sonucuna ulaşılmıştır. Türkçe ders kitabında yer alan metinlerin tamamında resimlerin metni açıklama amacıyla kullanıldığı ve resimlerin çizimlerden oluştuğu görülmüştür. Anahtar kelimeler: Türkçe ders kitabı, metinler, çocuk edebiyatı, içerik özellikleri, biçim özellikleri