İlkokul öğrencilerinin ekran bağımlılık düzeyi ile akademik başarıları arasındaki ilişki

Günümüzde dijital teknolojilerin hızla yaygınlaşması, özellikle çocukların ekran karşısında geçirdikleri süreyi belirgin biçimde artırmıştır. Bu durum, bireylerin günlük yaşamını olumsuz yönde etkileyebilecek düzeyde teknoloji kullanımına işaret eden "ekran bağımlılığı" kavramını önemli bir tartışma konusu hâline getirmiştir. Çocukların gelişim dönemlerinde maruz kaldıkları ekran süreleri, yalnızca fiziksel ve psikolojik sağlıklarını değil, aynı zamanda akademik performanslarını da etkileyebilecek potansiyele sahiptir. Bu bağlamda, ekran bağımlılığı ile akademik başarı arasındaki ilişkiyi incelemek, güncel ve toplumsal açıdan değerli bir araştırma alanı oluşturmaktadır. Bu araştırmanın temel amacı, ilkokul öğrencilerinin ekran bağımlılık düzeyleri ile akademik başarıları arasındaki ilişkinin yönünü ve gücünü ortaya koymak, ayrıca bu ilişkinin çeşitli sosyo-demografik değişkenler temelinde farklılık gösterip göstermediğini incelemektir. Literatürde çocukların dijital teknoloji kullanımına ilişkin çalışmalar artış göstermesine rağmen, özellikle ilkokul düzeyindeki öğrencilerle yapılan araştırmalar sınırlıdır. Özellikle COVID-19 pandemisi sürecinde ekran süresinin artmasıyla birlikte ekran bağımlılığı kavramı daha belirgin hale gelmiş ve akademik başarı üzerindeki potansiyel etkileri merak konusu olmuştur. Bu çalışma, Sivas ili Koyulhisar ilçesinde 2023-2024 eğitim-öğretim yılında öğrenim gören 3. ve 4. sınıf düzeyindeki 227 öğrenci ve velilerini kapsamaktadır. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Çalışma grubunun belirlenmesinde tabaka örnekleme yöntemi tercih edilmiştir. Veri toplama aracı olarak, araştırmacı tarafından hazırlanan demografik bilgi formu, Furuncu (2019) tarafından geliştirilen Problemli Medya Kullanım Ölçeği ve Balcı (2019) tarafından geliştirilen matematik başarı ölçekleri kullanılmıştır. Verilerin analizi SPSS programı ile gerçekleştirilmiş; korelasyon analizi, t testi ve tek yönlü ANOVA gibi istatistiksel yöntemler uygulanmıştır. Elde edilen bulgular, öğrencilerin ekran bağımlılığı ile akademik başarıları arasında anlamlı bir ilişki bulunmadığını göstermektedir. Ayrıca ekran bağımlılığı; okul türü, sınıf düzeyi, cinsiyet, aile yapısı, gelir durumu ve babanın eğitim düzeyine göre anlamlı farklılık göstermemektedir. Ancak kardeş sayısı ve annenin eğitim düzeyi ekran bağımlılığı üzerinde anlamlı etkiler yaratmaktadır. En sık kullanılan medya cihazı açısından bilgisayar kullanan öğrenciler, diğer cihaz kullanıcılarına kıyasla daha yüksek ekran bağımlılığı puanları almıştır. Ayrıca, ebeveynin çocuğa ekran başında gösterdiği yaklaşım ve ebeveynin kendi ekran süresi de çocukların ekran bağımlılığı düzeylerini anlamlı biçimde etkilemektedir. Akademik başarı açısından incelendiğinde, cinsiyet, aile yapısı, gelir düzeyi, medya cihazı türü, ebeveyn eğitimi ve ekran süresi gibi değişkenlerin anlamlı bir etkisi görülmemiştir. Akademik başarı üzerinde anlamlı farklılık yaratan tek değişken sınıf düzeyidir; 4. sınıf öğrencilerinin başarı puanları 3. sınıf öğrencilerinden anlamlı düzeyde daha yüksektir. Sonuçlar doğrultusunda, ekran bağımlılığı ve akademik başarı arasındaki ilişkinin zayıf olduğu; buna karşın bazı ailevi ve bireysel değişkenlerin ekran bağımlılığı üzerinde belirleyici olduğu görülmektedir. Bu bulgular doğrultusunda ailelere, çocuklarının medya kullanımına yönelik sınırlayıcı ama destekleyici bir tutum sergilemeleri; öğretmenlere, öğrencilerin medya okuryazarlığını artıracak etkinliklere derslerinde yer vermeleri; araştırmacılara, ekran bağımlılığı ile psikolojik iyilik hali arasındaki ilişkiyi derinlemesine incelemeleri; politika yapıcılara ise ilkokul düzeyinde medya kullanımına yönelik rehberlik temelli eğitim programları geliştirmeleri önerilmektedir.