İlkokul Öğretmenlerinin iletişim yeterlilikleri ile empati kurma becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Sancaktepe ilçesi örneği)

Empati toplumsal huzur ve barışın temelindeki birleştirici unsurlardan biri olarak her geçen gün daha fazla ilgi çekmektedir. Merkezinde insanın olduğu eğitim gibi sektörlerde hizmet üretenlerin empati yeteneğinin bulunması birçok farklı açıdan hizmetin niteliğinin yükselmesini sağlayacak bir unsurdur. Empatinin sonradan geliştirilebilir olup olmadığının tespiti, varsa empatik davranışı geliştirici metodların belirlenmesi ve yaygınlaştırılması önemlidir. Empati aynı zamanda iletişim yeterliliklerinin bir alt unsurudur. Bu iki unsurdan birini geliştirilmesinin diğerine de olumlu etki etmesi beklenmektedir. Öncelikli unsurun tespit edilmesi ve buradan hareketle diğer unsurun geliştirilmesinin eğitim çalışanlarının verimi yükselteceği ve araştırma bulgularının politika yapıcılara rehberlik ederek eğitimin kalitesinin yükselmesine katkı sağlayacağı öngörülmektedir. Bu araştırmada İstanbul İli Sancaktepe İlçesindeki ilkokullarda görev yapan öğretmenlerin empati kurma becerilerine ve iletişim yeterliliklerine, cinsiyete, yaşa, medeni duruma, mezuniyet durumuna, hizmet yılına, İstanbul'daki görev süresine, branşına, okuldaki öğrenci sayısına, okuldaki öğretmen sayısına ve okuldaki idareci sayısına göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde bir farklılık gösterip göstermediğinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini 2013-2014 eğitim-öğretim yılında İstanbul İli Sancaktepe İlçesindeki ilkokullarda görev yapan öğretmenler oluşturmaktadır. Mayıs 2014 itibariyle İstanbul İli Sancaktepe İlçesindeki ilkokullarda görev yapan öğretmen sayısı 1200 dür. Çalışma evrenin hepsine ulaşmak mümkün olmadığından örnekleme gidilmiştir. Bu evrenden tesadüfi olarak seçilen 481 öğretmene ölçek uygulanmıştır. Öğretmenlerin empati eğilimlerini ölçmek için Dökmen (1988) tarafından geliştirilen Ben Merkezli Eğilim, Empatik Eğilim ve Sempatik Eğilim olmak üzere 3 alt boyut ve 20 maddeden oluşan 5'li likert tipi Empati Eğilimi Ölçeği kullanılmıştır. Ölçeğin güvenilirliğini belirten cronbach alpha değeri 0,81'dir. Öğretmenlerin iletişim becerilerini ölçmek için Ersanlı ve Balcı (1998) tarafından geliştirilen duygusal iletişim becerileri, zihinsel iletişim becerileri ve davranışsal iletişim becerileri olmak üzere 3 alt boyut ve 45 maddeden oluşan 5'li likert tipi İletişim Becerileri Envanteri kullanılmıştır. Ölçeğin güvenilirliğini belirten cronbach alpha değeri 0,72'dir. Verilerin çözümlenmesinde SPSS 15.0 paket programı kullanılarak demografik özelliklerin frekans ve yüzde değerleri incelenmiş, ölçeklerden alınan puanların aritmetik ortalamaları ve standart sapmaları hesaplanmıştır. empati eğilimi ve iletişim becerileri ölçeklerinden alınan puanların; öğretmenlerin cinsiyetine, medeni durumuna ve branşına göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek için Bağımsız Grup T testi, yaşına, öğrenci sayısına, mezuniyet durumuna ve İstanbul'daki görev süresine göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek için Kruskal Wallis-H Testi analizi ve hangi gruplar arasında anlamlı farklılıklar olduğunu belirlemek üzere Mann Whitney-U testi, okuldaki öğretmen sayısına, idareci sayısına ve hizmet yılına göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek için Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) yapılmıştır. Ölçeklerin toplam puanları arasındaki ilişkiler, İletişim Becerileri Ölçeği Toplam Puanları ve Empatik Eğilim Ölçeği alt boyut puanları arasındaki ilişkiler ve Pearson Momentler Çarpımı analizi uygulanarak incelenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre; Öğretmenlerin İletişim Becerileri genellikle ( =3,45) yeterli, Zihinsel İletişim Becerileri genellikle ( =3,57) yeterli, Duygusal İletişim Becerileri düzeyleri genellikle ( =3,22) yeterli, Davranışsal İletişim Becerileri genellikle ( =3,57) yeterlidir. Öğretmenlerin Empati Eğilimi oldukça ( =3,62) yeterlidir. Öğretmenler Ben merkezli Eğilimleri ( =2,93), Empatik Eğilimleri ( =2,92) ve Sempatik Eğilimleri ( =2,97) konusunda kararsızdırlar. Cinsiyet, yaş, medeni durum, İstanbul'daki görev süresi, branş, okuldaki öğrenci, öğretmen ve idareci sayısı öğretmenlerin iletişim becerileri üzerinde etkili faktörler değillerdir. Öğretmenlerin mezuniyet durumu ve hizmet yılı iletişim becerileri üzerinde etkili faktörlerdir. Cinsiyet, medeni durum ve branş öğretmenlerin empati eğilimler üzerinde etkili faktörler değillerdir. Yaş, mezuniyet durumu, hizmet yılı, İstanbul'daki görev süresi, öğrenci sayısı, öğretmen sayısı ve idareci sayısı öğretmenlerin empatik eğilimleri üzerinde etkili faktörlerdir. Öğretmenlerin iletişim becerileri arttıkça empati eğilimleri de artmaktadır. Anahtar Kelimeler: İletişim, empati, öğretmen, okul, öğrenci