İlmin önemi ve insanın dünya ile âhiretteki konumuna etkisi

İlim, Kur'ân ve hadislerde önemi ve fazileti sıkça vurgulanan, insanın dünya ve âhiret saâdetini kazanmasını sağlayan, bireysel ve toplumsal yaşamın vazgeçilmez temel unsurlarından biridir. Çünkü ilim, insanın Rabbini tanımasını, yaratılış gâyesini kavramasını ve hayatını bu amaç doğrultusunda sürdürmesini sağlayan bir araçtır. İlim, insanları hidâyete ve aydınlığa sevk ederken, cehâlet karanlık ve sapkınlığa sürükler. Bu itibarla âlimler, ilmiyle hem kendisinin hem çevresinin yolunu aydınlatan, yaşantısıyla örnek olan, hayır ve iyilikte topluma önderlik eden sosyal statü ve itibar sahibi kimselerdir. İlmiyle amel eden ve ilminden istifade edilen âlimler âyet ve hadislerde övülürken, ilmiyle amel etmeyen, ilmini başkalarına öğretmeyip kendine saklayan ve dolayısıyla ilminden istifade edilmeyen âlimler kınanmaktadır. Bu çalışma, ilmin mahiyetini ve insanın dünyevî-uhrevî konumuna etkisini Kur'ân ve Sünnet ekseninde temellendirmeyi amaçlamaktadır. Ayrıca "âlim, âlem, ta'lîm, muallim, hilm, fehim, fıkıh, ma'rifet, cehâlet, hevâ" gibi terimlerin "ilim" kavramı ile kök ve mâna bakımından irtibatları ortaya koyulmaktadır. Nitel veri analizi ve döküman incelemesi yöntemleri kullanılarak yapılan araştırmada, başta Kur'ân-ı Kerîm ve temel hadis kaynakları olmak üzere klasik tefsirler, lügatler ve konuyla ilgili güncel literatür ışığında ilim kavramının hangi formlarda ve anlamlarda kullanıldığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu çerçevede, ilmin insanın dünya hayatındaki sosyal statüsü ve itibarına etkisini belirlemek amacıyla maddî/iktisâdî kalkınma ile mânevî değerlerin inşâındaki rolü incelenmiştir. Ayrıca uhrevî hayatta ilmin etkisini belirlemek üzere ilmin iman, din, amel ve ahlâk ile ilişkisi Kur'ân ve sünnet bağlamında ele alınmıştır. Yapılan bu araştırma, toplumların gelişmişlik düzeyi ile eğitim/öğretim düzeyi arasında doğrudan bir paralellik olduğunu göstermektedir. Eğitime değer veren toplumlar hem maddî hem de manevî bakımdan gelişirken, bilgiden yoksun câhil toplumlar iktisâdî alanda geri kalmakla birlikte ahlâkî olarak da yozlaşma ve çözülme içindedirler. Ayrıca bilgi sahibi toplumlar sürekli bir değişim ve gelişim hâlinde bulunmakta, eğitim sistemleri de daha düzenli bir yapıya kavuşmaktadır. Sonuç olarak, ilim tek başına değil ancak iman, din, amel ve ahlâkla bütünleştiğinde değer kazanır. Bu nedenle âlimlerden enbiyâ mirası olan ilmin öğretimi ve aktarımı konusunda hassas davranmaları, taklidî değil tahkîkî bir imana sahip olmaları ve bildiklerini amele dönüştüren güzel ahlâk sahibi kimseler olmaları beklenmektedir. Bu bağlamda ilim hem dünyevî başarının hem de uhrevî kurtuluşun anahtarı olarak karşımıza çıkmaktadır. Anahtar Kelimeler: Tefsir, Kur'ân, İlim, Âlim, Dünya, Âhiret.