İmalat sanayinin dijital dönüşümüne yönelik kamu uygulamalarının mikro, mezo ve makro düzeylerinde rekabet gücüne etkisi: Elektrikli ev aletleri sektörü üzerine bir inceleme

Bu tez, Türkiye'de imalat sanayinin dijital dönüşüm sürecine yönelik kamu uygulamalarının, firmaların rekabet gücü üzerindeki etkilerini çok düzeyli bir analiz çerçevesinde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, 2019–2023 yılları arasında yürürlüğe giren dijital kamu politikalarının, Türkiye elektrikli ev aletleri sektörü üzerindeki mikro (firma), mezo (sektörel) ve makro (ulusal) düzeydeki etkilerini hem istatistiksel analizler hem de nitel saha verileri üzerinden incelemiştir. Sektörün seçilmesinde yüksek ihracat potansiyeli, teknoloji yoğunluğu ve kamu desteklerinden yoğun biçimde yararlanması belirleyici olmuştur. Çalışmada geliştirilen üç temel hipotez doğrultusunda, dijitalleşmeye yönelik kamu uygulamalarının Türkiye elektrikli ev aletleri sektörü üzerindeki mikro (firma), mezo (sektör) ve makro (ulusal) düzeydeki etkileri incelenmiştir. Hipotezler kapsamında imalat sanayinin dijitalleşmesineyönelik kamu uygulamaları ile mikro düzeyde işletmelerin finansal performansı, operasyonel performansı, verimlilik ve kaynak yönetimi, yenilikçilik kapasitesi ve üretim süreçleri; mezo düzeyde sektörün verimlilik ve maliyet avantajına, işbirliği oluşurma ile yenilikçi teknolojilerin benimsenmesi kapasitesine; makro düzeyde de ihracat kapasitesi, ulusal düzeyde katma değer yaratma ve rekabet edebilme kapasitesi göstergelerinin arasındaki ilişkiler Spearman korelasyon analizi yoluyla test edilmiştir. Ayrıca, sektörde faaliyet gösteren iki büyük firmanın yöneticileriyle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler ve saha gözlemleri ile, kamu uygulamalarının kurumsal işleyişe, algısal düzeydeki yansımalarına ve organizasyonel süreçlere etkileri çok boyutlu biçimde değerlendirilmiştir. Analizler sonucunda, mikro düzeyde dijital kamu desteklerinin özellikle verimlilik ve kaynak yönetimi göstergelerinde olumlu etkiler ürettiği, ancak finansal performans üzerindeki etkilerin daha sınırlı ve zamana yayılan bir yapıya sahip olduğu gözlemlenmiştir. Mezo düzeyde, kamu politikalarının özellikle Ar-Ge kapasitesi ve işbirliği altyapısına pozitif katkı sunduğu; ancak verimlilik göstergeleriyle olan ilişkilerde sınırlılıkların devam ettiği tespit edilmiştir. Makro düzeyde ise, kamu Ar-Ge yatırımları ve dijital dönüşüm teşvikleri ile üretim ve katma değer gibi ulusal rekabet göstergeleri arasında anlamlı ilişkiler bulunmuş; bununla birlikte dış ticaret hacmi gibi bazı makro göstergelerde anlamlı ilişkiler kurulamadığı görülmüştür. Nitel bulgular, dijital dönüşümün firmalarda teknik birimlerle sınırlı kaldığını, kurumsal sahiplenmenin ve iç iletişimin yetersiz olduğunu ortaya koymuştur. Dijital kamu platformlarının süreç verimliliği, belge güvenliği ve müşteri ilişkileri üzerinde olumlu etkileri gözlemlense de, dönüşümün organizasyonel düzeyde stratejik bir bakış açısıyla ele alınmadığı anlaşılmaktadır. Tez genelinde ulaşılan sonuçlar, dijitalleşmeye yönelik kamu uygulamalarının sektörel rekabet gücüne katkı sağlama potansiyelini ortaya koymakta; ancak bu katkının uygulama türüne, analitik düzeye ve zamana bağlı olarak farklılık gösterdiğini göstermektedir. Çalışma, dijital kamu politikalarının yalnızca teknik altyapı ile sınırlı kalmaması; aynı zamanda yönetişim, strateji, kültür ve organizasyonel dönüşüm boyutlarını da kapsayacak şekilde bütüncül olarak yeniden yapılandırılması gerektiğini vurgulamaktadır.