Doğrudan yabancı yatırımın Somali'de ekonomik büyüme üzerindeki etkisi

Bu çalışmanın amacı doğrudan yabancı yatırımın Somali'nin ekonomik büyümesini nasıl etkilemiş olduğunu belirlemektir. Temel amaç, doğrudan yabancı yatırım (DYY), işgücü, Gayri Safi Sermaye Oluşumu (GCF) ve Gayrisafi yurtiçi Hasınanın gecikmiş değerlerinin, GSYİH büyümesini, etkileyip etkilemediğini, etkiliyor ise bunun ne yönde olduğunu belirlemektir. Bu amaçla çalışmada Gecikmesi Dağıtılmış Otoregresif Sınır Testi (ARDL) modelinin yanı sıra birim kök, eş bütünleşme ve Granger nedensellik testleri kullanılmıştır. Çalışmada Dünya Bankası ve SESRIC tarafından 1989-2020 yılları arasında yıllık bazda toplanan ikincil veriler kullanılılmıştır. Bu çalışmanın bulguları, GSYH'nin gecikmeli değerlerinin, hem kısa hem de uzun vadede ülkenin ekonomik büyümesi üzerinde olumsuz bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Bu, sürdürülebilir büyümeyi teşvik etmek için GSYİH'deki tarihsel dalgalanmaların düzeltilmesi gerekliliğini vurgulamaktadır. Çalışma ayrıca doğrudan yabancı yatırımların ekonomik büyüme üzerinde kısa vadede bir etkisinin olmadığını, uzun vadede negatif etkisinin olduğunu ortaya koymuştur. Ülke bu noktada yabancı yatırımın niteliğini çok detaylı irdelemelidir. Gelecekte ülkeye gelecek yabancı yatırımın teknoloji transferine destek vermesi, isthidam yaratması, hava ve su kirliliği gibi negative ekonomik dışsallıklara yol açmaması gerekmektedir Bahsi geçen özelliklere uygun olmayan yabancı yatırımlar ülkeye zarar dışında bir getiri sağlamadığı için politika yapıcılar tarafından kabul edilemelidir. Araştırmanın bulgularına göre emeğin ekonomik büyüme üzerinde kısa vadede herhangi bir etkisi bulunmazken, uzun vadede olumlu bir etkisi bulunmaktadır. Uzun vadeli iş fırsatlarına öncelik vermek ve eğitime, sağlık hizmetlerine ve beceri geliştirmeye yatırım yapmak uzun vadede iyi bir etkiye sahip olabilir. Çalışma ayrıca doğrudan yabancı yatırımların ekonomik büyüme üzerinde kısa vadede bir etkisinin olmadığını, uzun vadede negatif olduğunu ortaya koydu. Politika yapıcılar, uzun vadeli ekonomik başarıya ulaşmak için doğrudan yabancı yatırımları azaltmalı, yerel işletmeleri desteklemeli, insan kaynağını iyileştirmeli, yenilikçiliği artırmalı ve küresel ortaklıklar geliştirmelidir. Somali'de uzun vadeli ekonomik büyüme ve istikrarı desteklemek için politika yapıcıların ülkenin kendine özgü sosyoekonomik bağlamını hesaba katan kapsamlı stratejiler kullanması gerekir. Fonları GCF'ye makul bir şekilde dağıtarak bu strateji, istihdam yaratılmasına yardımcı olacak bir ortam geliştirebilir ve sürdürülebilir ekonomik büyümeyi sağlayabilir. Araştırma, Somali ekonomisinin büyümesine yardımcı olmak için GSYİH'yi sürdürmenin, insan sermayesine yatırım yapmanın ve GCF'yi en üst düzeye çıkarmanın gerekliliğini vurgulamaktadır. Hedefli politika oluşturma, ulusun sürdürülebilir kalkınmasına ve ekonomik büyümesine yol açma noktasında büyük önem arz etmektedir. Anahtar Kelimeler: Doğrudan Yabancı Yatırım, İşgücü, Gayri Safi Yurtiçi Üretim, Gayri Safi Sermaye formülasyonu, Ekonomik Büyüme.