Örgütsel öğrenmenin kurumsal çevrecilik üzerindeki etkisi ve endüstri türü değişkeninin bu ilişkideki düzenleyicilik etkisi

Örgütsel öğrenme ve kurumsal çevrecilik kavramları üzerinde akademik literatürde oldukça fazla araştırma yapılmış olmasına karşın, bu iki kavramın birlikte ele alındığı araştırma sayısı birkaç örnekle sınırlıdır. Özellikle Türkiye'de bu konudaki çalışmalar yok denecek kadar azdır. Bu araştırmada kurumsal şirketlerin, sürdürülebilir kalkınma konusundaki çabalarında örgütsel öğrenmeden nasıl yararlanabilecekleri konusu ele alınmaktadır. Çalışmada özellikle, şirket çalışanlarının ve yöneticilerinin çevresel farkındalıklarının artırılmasında örgütsel öğrenme nasıl bir katkı sağlayabilir ve ne tür örgütsel öğrenme mekanizmaları kurumsal şirketlerin daha proaktif çevresel stratejiler izleyebilmesine yardımcı olabilir, sorularına cevap aranmaktadır. Bu doktora tezi Türkiye'de faaliyet gösteren şirketlerde, çalışanların algıladıkları örgütsel öğrenme boyutları ile kurumsal çevrecilik arasındaki ilişkilerin analizini içermektedir. Bu çalışmada örgütsel öğrenme kavramı için Crossan ve Hulland (1997) tarafından geliştirilen bilgi stokları (learning stocks) ve bilgi akışı (learning flows) alt boyutları kullanılmıştır. Kurumsal çevrecilik için ise Banerjee (1995)'nin geliştirdiği çevrecilik eğilimi (environmental orientation) ve çevresel stratejilere odaklanma (environmental strategy focus) alt boyutları kullanılmıştır. Çalışmada ayrıca, Türkiye'de şirketlerin faaliyet gösterdikleri endüstri türünün örgütsel öğrenme ve kurumsal çevrecilik ilişkisi üzerinde bir düzenleyicilik (moderator) etkisi olup olmadığı da araştırılmaktadır. Araştırma için gerekli veri internet ortamında kullanılan bir anket uygulamasıyla sağlanmıştır. Araştırma Türkiye koşullarında yapıldığı için orijinali İngilizce olan ölçeklerin Türkçe tercümeleri yapılmıştır. Araştırmada kullanılan örneklem Türkiye'de faaliyet gösteren şirket çalışanlarından oluşmaktadır. Türkçeye çevirisi yapılan ölçeklerin güvenirlik ve geçerlilik değerlendirmeleri için doğrulayıcı faktör analizi kullanılmıştır. Bilgi stokları ve bilgi akışı ölçekleri ile kurumsal çevrecilik ölçekleri arasındaki ilişkiyi test etmek için yapısal eşitlik modeli (SEM) kullanılmıştır. Çalışmada tüm istatistiki analizler SPSS 18.0 ve AMOS 21.0 kullanılarak yapılmıştır. Çalışma sonuçları Türkiye'de şirket çalışanlarının, şirketlerindeki bilgi stokları ve bilgi akışı ile çevrecilik eğilimi arasında kuvvetli bir ilişki olduğunu algıladıklarını ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, bilgi stokları ve bilgi akışı alt boyutları ile çevresel stratejilere odaklanma alt boyutu arasında bir ilişki bulunamamıştır. Çalışmada elde edilen diğer bir sonuç da çalışanların toplam iş deneyimleri ile bilgi akışı alt boyutu arasında pozitif bir ilişki bulunmasıdır. Çalışmada son olarak, şirketlerin içinde yer aldıkları endüstri türü değişkeninin – çevresel etkisi çok olan ve çevresel etkisi az olan sektörler - (Banerjee vd., 2003), örgütsel öğrenme ve kurumsal çevrecilik ilişkisine dair yapısal modelde önerilen hipotezler üzerinde düzenleyicilik etkisi olup olmadığı test edilmiştir. Elde edilen sonuçlar bu tür bir düzenleyicilik etkisinin var olmadığını göstermiştir. Çalışmada elde edilen sonuçlar, şirket çalışanlarının çevresel farkındalıklarının ve özellikle orta ve üst düzey yöneticilerin şirketlerin çevresel paydaşlarının taleplerine karşı olan duyarlıklarının artırılmasında çok önemli bir rol oynayabileceğini ortaya koymaktadır. Ayrıca, Türkiye'de şirketlerin çevresel sorunların yaratabileceği riskler ve fırsatlara karşı daha proaktif bir tutum izleyebilmeleri konusunda, örgütsel öğrenmenin çok önemli bir araç olduğu söylenebilir. Daha proaktif çevresel stratejilerin benimsenmesi şirketlerin ürün, süreç, bilgi, iletişim ve teknolojilerinde önemli değişiklik ve yenilikler yapmalarını gerektirmektedir. Böylesine büyük organizayonel değişimler şirketlerin çevresel konulara dair bilgi stoklarında hâlihazırda bulunan problem çözme ve iş yapma yöntemleri yerine, yeni ve sürekli bir bilgi akışı ve yaratıcı fikirler gerektirir. Bu nedenle, şirketlerde yöneticilerin, çalışanların sürdürülebilir bir çevre konusundaki duyarlılıklarının artırılması ve şirket faaliyetleri ile doğal çevre arasındaki ilişkiyi daha iyi anlamalarının sağlanmasına yönelik öğrenme faaliyetlerine odaklanmaları gerektiği görülmektedir. Ayrıca, şirketin çevreye olan olumsuz etkisinin azaltılması konusunda yaratıcı çözümler ve öneriler geliştirilmesi, çevresel konuların şirket üzerinde yaratabileceği risklerin ve olası fırsatların zamanında işaret edilmesi, v.b. gibi bireysel çevresel performansları motive edecek ödül ve takdir sistemleri uygulamaya konulmalıdır. Özellikle çevre konularında şirket içinde ortak bir anlayışı geliştirecek ortak öğrenme olanakları geliştirilmelidir.