İnflamatuvar bağırsak hastalıklarında serum zonulin düzeyinin tanı ve hastalık aktivasyonundaki yeri

Giriş ve Amaç: İnflamatuvar bağırsak hastalıkları (İBH) dünyada toplumun önemli bir kısmında ciddi komorbiditeler ile seyreden hastaların hayat kalitesini etkileyen önemli bir sağlık sorunudur. İBH'nın Ülseratif kolit (ÜK) ve Crohn Hastalığı (CH) olmak üzere klinik seyirleri farklılıklar gösteren iki alt tipi vardır. İBH etiyopatogenezinde immünolojik, çevresel, mikrobiyal ve genetik birçok etken sorumlu tutulmaktadır. Artmış intestinal permeabilite de etiyopatogenezde sorumlu tutulan mekanizmalardan biridir. İntestinal permeabilite ise transselüler ve paraselüler olmak üzere iki farklı yolla gerçekleşir. Paraselüler permeabilitenin vücutta fizyolojik regülasyonunu sağlayan protein Zonulin proteinidir. Zonulin, gastrointestinal sistemdeki epitel hücreleri arasında bulunan Tight Junction komplekslerinin reversbl olarak ayrışmasına yol açarak paraselüler yol üzerinden intestinal permeabiliteyi arttırır. Bu bilgilerden yola çıkarak Zonulin proteininin İBH patogenezinden sorumlu olabilecek etkenlerden birisi olabileceği, İBH tanısında ve aktivasyon döneminde serum düzeylerinin değişebileceği düşünülmüştür. Çalışmamızda İBH aktivasyon döneminde serum Zonulin düzeyinin klinik belirteç olarak yerinin araştırılması amaçlanmıştır. Materyal ve Metot: Çalışma popülasyonu On dokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Gastroenteroloji Bilim Dalı'na Ocak 2023-Haziran 2023 tarihleri arasında başvuran hastalar arasından gönüllülük esasına dayanarak seçildi. Çalışmaya dahil edilme kriterleri; hastaların 18 yaşından büyük olması, İBH tanısı almış olması ve hastalık aktivasyon döneminde bulunması olarak belirlendi. 18 yaşının altındakiler, İBH tanısı olup remisyon döneminde olanlar, İBH tanısı olup çalışmaya katılmak için onam vermeyenler, eşlik eden çölyak hastalığı ve kolorektal kanseri olanlar çalışmaya dahil edilmedi. Dahil edilme kriterlerini taşıyan 29 ÜK hastası, 21 CH hastası, 20 sağlıklı kontrol grubu olmak üzere toplamda 70 kişi çalışmaya alındı. Çalışma popülasyonunun tamamında serum Zonulin düzeyi çalışıldı. Serum Zonulin düzeyleri On dokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya Bilim Dalı Araştırma Laboratuvarında ticari olarak piyasada bulunan Human Zonulin ELISA kit ile double-antibody sandwich method enzim immunosorbent assay yöntemi ile çalışıldı. CH, ÜK ve kontrol grubu olarak belirlenen 3 farklı grup arasında elde edilen veriler istatiksel olarak karşılaştırıldı. İstatiksel veri değerlendirilme aşamasında SPSS 25.0 programı kullanılmıştır. Bulgular: İBH hastalarında kontrol grubuna göre anlamlı derecede yüksek serum Zonulin düzeyleri saptandı (p ˂0,001). CH ve ÜK hasta gruplarında da kontrol grubuna göre anlamlı derecede yüksek serum Zonulin düzeyleri saptandı (p ˂0,001, p ˂0,001). ÜK hasta grubunda, CH hasta grubuna göre serum Zonulin düzeyleri anlamlı derecede yüksek saptandı (p = 0,012) . CH hastalarında CDAİ ile Zonulin düzeyi arasında korelasyon saptanmadı, ÜK hastalarında ise Truelove-witts indeksi ile Zonulin düzeyi arasında korelasyon saptanmadı. Hastalık aktivasyon süresi ile serum Zonulin düzeyleri arasında ters korelasyon saptandı (p = 0,021, r = -0,326 ) Tartışma ve Sonuç: İBH tanı ve aktivasyon döneminde kullanılacak, kolay uygulanabilir, ucuz ve spesifitesi yüksek belirteçlere ihtiyaç vardır. Serum Zonulin düzeyi bu açıdan umut vaat eden bir belirteçtir. Çalışmamız ve literatürdeki çalışmalar İBH tanısında serum Zonulin düzeyinin klinik açıdan değerli olduğunu desteklemektedir. Aktivasyon süresi ile Zonulin düzeyi arasında saptanan ters korelasyon ise Zonulin düzeyinin aktivasyon süresinden etkilendiğini göstermektedir. Aktivasyon şiddeti ile Zonulin düzeyi arasında ise çalışmamızda ilişki saptanmamıştır ancak bu durum çalışmadaki hasta sayısının azlığı ile de ilişkili olabilir. İBH tanı ve takibinde intestinal permeabilite göstergelerinden birisi olan Zonulin proteininin rolü hakkında daha büyük ölçekli çalışmalara ihtiyaç vardır.