İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi kararlarının medeni hukuktaki kişilik hakkı kavramına etkisi

Temel hakların özel hukuka etkisi ister devletin pozitif yükümlüğü nedeniyle, ister yatay etki teorisi sayesinde, istersek de yalnızca T.C. Anayasası'nın açık düzenlemeleri nedeniyle olsun, artık bu etkinin kabulünün zorunlu olduğu çalışmamızda ortaya konulmuştur. Nitekim yatay etki tartışmalarının merkezi olan Almanya hukukunda olduğu gibi İsviçre hukukunda da temel hakları düzenleyen ülke anayasalarının özel hukuk kişilerini bağlayıcı bir dille düzenlenmediği görülmekteyken, T.C. Anayasası'nda açıkça temel hak ve ödevlerin muhatabı olarak bireylerin de yer aldığı açıkça görülmektedir. Böylece Türkiye hukukunun bir parçası olan İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi (İHAS) düzenlemelerinin ve İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi (İHAM) kararlarının özel hukuk yargıcı tarafından da dikkate alınması gereği yalnızca anayasal düzenlemelerimizin sonucu olarak dahi ortaya çıkmaktadır. Diğer yandan hukuk sistemleri veya temel hakların özel hukuka etkisine dair teorik açıklamaları ne kadar farklı olursa olsun kıta Avrupası ülkelerinden denizaşırı ülkelere kadar birçok yabancı ülkede, mülkiyet hakkından kişilik hakkına, sözleşmeler hukukundan aile hukukuna kadar çok farklı özel hukuk ihtilafında temel hakların özel hukuka ne denli etki edebildiği görülmektedir. Kişilik hakkı kavramının Türkiye'de kişinin vücut bütünlüğünü, itibarını, özel hayatını ve hatta kişinin özgürlüklerini koruduğu kabul edilen geniş kapsamlı bir kavram olması ve kavramın çerçevesini çizme ihtiyacı olmaksızın hukukumuzda yer alması kavramın özel hukuk alanında temel haklardan ve dolayısıyla İHAM kararlarından doğrudan etkilenmeye en açık kavram haline getirmektedir. Bu etki uyarınca, Türkiye'deki özel hukuk yargıçlarının, kişilik hakkı kavramını, İHAM'ın günümüz gelişmelerine ayak uyduran dinamik yorumları çerçevesinde ele alması; kişilik hakkı kapsamına giren değerlerin belirlenmesinde, kişilik hakkına müdahalenin demokratik bir toplum için gerekli olup olmadığı veya çatışan menfaatler arasında adil bir denge kurulup kurulmadığı ölçütlerinde İHAM kararlarını dikkate alarak karar vermesi gerekmektedir. Böylece sağlıklı bir çevrede yaşama hakkından, üreme hakkına, kişinin özgün yaşam biçimine saygı hakkından cinsel kimliği, cinsel tercihi, ırkı veya yaşı nedeniyle uğradığı ayrımcılığa kadar birçok farklı konunun özel hukuktaki kişilik hakkı ihlaline konu davalarda karşımıza çıkması kaçınılmaz olacaktır.