İnsan haklarının evrenselliği ve kültürel görecelik

İnsan hakları, bir düşünce olarak ortaya çıktığı ve hukukun bir alanı haline geldiği dönemden beri belirli bir yeknesak uygulamaya tabi olabilmiş değildir. Bu durumun önüne geçebilmek için gerek kuramsal gerekse kurumsal boyutlarda tartışmalar gerçekleştirilmiştir. İnsan hakları hukuku çerçevesinde gerçekleştirilen ve yeknesak bir uygulama kazandırma amacıyla ortaya çıkan evrensellik ilkesi, insan hakları hukukunun temel taşlarından birisi haline gelmiştir. Evrensellik ilkesi, insan haklarının hukuk içerisinde kurumsal bir yer edinmesi ile paralel olarak kurumsallaşmıştır. Evrensellik ilkesi, insan hakları hukukunun temel taşlarından biri olmakla birlikte evrensellik ilkesini eleştiren görüşler de mevcuttur. Evrensellik ilkesine karşı olarak ortaya çıkan kültürel görecelik düşüncesi, aynı zamanda evrensellik ilkesinin eleştirisini oluşturmaktadır. Kültürel görecelik düşüncesi ve evrensellik ilkesi arasında yaşanan çatışma etkisini insan hakları metinlerinde göstermektedir. Bu çatışma insan hakları açısından incelemeyi gerektirmektedir. İnsan hakları, hukukun kapsamı son derece geniş bir alanına karşılık geldiğinden kültürel görecelik ve evrensellik ilkesinin incelenmesi aynı zamanda insan hakları hukukunun gelişimine katkı sağlayabilmek amacı taşımaktadır. Nitekim ana konusu insan olan insan hakları, teorik ve pratik çatışmalara maruz kaldıkça bu çatışmadan en çok etkilenenler yine insanlar olmaktadır. Bu çalışmada, evrensellik ilkesinin ve kültürel görecelik düşüncesinin öncelikle dayandığı teorik temelleri, ardında da hukuk metinlerine pratik düzeydeki yansımaları incelenerek sürmekte olan çatışmanın ortadan kaldırılabilmesi için bir uzlaşı sağlanabilmesinin mümkün olup olmadığının irdelenmiştir. Bu kapsamda, günümüz şartlarında kültürel görecelik ve evrensellik ilkesinin hizmet ettiği amaçlar ortaya konulmuştur.