Riskli yatırım projelerinin değerlendirilmesi için bütünleşik çok kriterli karar verme metodolojisi

Bu araştırmanın amacı, riskli yatırım projelerinin değerlendirilmesi için özgün bir metodoloji önermektir. Önerilen metodoloji üç ana aşamadan oluşmaktadır. Metodolojinin birinci aşaması fırsat ve ön-yapılabilirlik çalışmalarını içermektedir. Bu aşamanın amacı, girişimciler ve yatırımcılar tarafından planlanan amaçlara ulaşmada en yüksek şansa sahip proje fikirlerini öne çıkarmaktır. Bu nedenle, birinci aşamada, yatırım projeleri bir referans kümeye ihtiyaç duymayan ve değerlendirme kriterlerinin değerleriyle ilişkili doğal risk ve belirsizliği dikkate alan çok kriterli sınıflandırma yöntemi kullanılarak sınıflandırılır. PROMSORT olarak adlandırılan bu çok kriterli sınıflandırma yöntemi, finansal sınıflandırma problemleri için önerilmiştir. Bu tez kapsamında, bu yöntem yatırım projesi değerlendirme ve seçme problemlerine uyarlanmıştır.Proje alternatiflerini gruplara atadıktan sonra önerilen metodolojinin ikinci aşaması başlar. Bu aşamada, geleneksel net bugünkü değer (NBD) formülasyonu kullanmanın zayıflığını yok eden yeni bir NBD formülasyonu geliştirilmiştir. Belirsiz ve riskli ortamlarda, riskli proje parametreleri simülasyon modelleri kullanılarak olasılık dağılımları ile belirlenir. Bu sebepten dolayı, ikinci aşamada, bir bilgisayar simülasyonu yazılımı kullanılarak yeni NBD formülasyonu için bir bilgisayar simülasyonu modeli geliştirilmiştir. Ayrıca, her dönemde her proje için beklenen nakit akışlarını hesaplamak için ikinci bir simülasyon modeli geliştirilmiştir.İşletmelerin sahip olduğu bütçe, genelde, beklenen fayda düzeyi yüksek olan bu yatırım önerilerinin hepsini aynı anda gerçekleştirmeye yetecek kadar çok değildir. Böyle durumda işletmeler, sahip oldukları bütçenin izin verdiği sayıda yatırım projesi önerisini gerçekleştirme yoluna gider. Bütçe yetersizliğinin yanında, bu karmaşıklığın diğer sebepleri en erken başlama ve tamamlanma zamanları ve öncelik ilişkileri gibi teknik sınırlamalar olabilir.Ancak, günümüzün yoğun rekabet ortamında, işletmeler, planlı hareket etmek zorundadır. Planlı hareket etmenin ilk adımı, bir planlama ufkunun belirlenmesi ve bu planlama ufku boyunca her dönem yatırım projelerinin gerçekleştirilmesi için ne kadar bütçe ayrılacağının tahmin edilmesidir. Bu yeni durumda işletmelerin temel amacı, planlama ufku boyunca gerçekleştirilecek olan tüm yatırım projelerinin sağlayacağı faydayı maksimize etmektir. Önerilen metodolojinin üçüncü aşamasında, bu tip problem, optimal proje seçimi ve çizelgelemesi problemi olarak adlandırılır. Bu tezin son özgün katkısı, bu problemi çözmek için çok amaçlı doğrusal programlama modeli ve bulanık çok amaçlı doğrusal programlama modelleri gibi çok amaçlı matematiksel modeller oluşturmaktır.