Eşler arası ilişki ve ergenin uyumu: Psikolojik kontrol, özerklik desteği ve temel psikolojik ihtiyaçların aracı rolü

Araştırmanın temel amacı, yayılma hipotezi ve kendini belirleme kuramı temelinde, eşler arası ilişki boyutlarının ana babalık ve temel psikolojik ihtiyaçlar aracılığıyla ergenin uyumuyla olan ilişkisini incelemektir. Bu bağlamda, üç ayrı çalışma yürütülmüştür. Çalışma 1'de, eşler arası çatışma ile ergenin ilişkisel saldırganlığı ve yalnızlığı arasındaki ilişkide annenin psikolojik kontrolünün aracı rolü boylamsal olarak incelenmiştir. Çalışma 1'in örneklemi, 527 ergen (Ortyaş = 14.36, S = 0.33) ve 307 anneden (Ortyaş = 41.18, S = 4.47) oluşmuştur. Çalışma 1 için yapılan yapısal eşitlik modeli sonuçları, eşler arası çatışmanın annenin psikolojik kontrolüyle olumlu yönde ilişkili olduğunu; annenin psikolojik kontrolünün ise ergenin sekiz ay sonraki ilişkisel saldırganlık ve yalnızlığını olumlu yönde yordadığını göstermiştir. Çalışma 2'de, eşler arası çatışma ile ergenin depresif duygu durumu ve yaşam doyumu arasındaki ilişkide annenin özerklik desteğinin ve ergenin temel ihtiyaçlarının engellenmesinin aracı rolü incelenmiştir. Çalışma 2'nin örneklemi, 3075 ergen (Ortyaş = 17.11, S = 0.36) ve 1040 anneden (Ortyaş = 41.93, S = 5.15) oluşmuştur. Çalışma 2 için yapılan yol analizi sonuçları, eşler arası çatışmanın annenin düşük düzeyde özerklik desteği sağlaması; annenin düşük düzeydeki özerklik desteğinin ise ergenin temel ihtiyaçlarının engellenmesiyle ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. Buna ek olarak, temel ihtiyaçları engellenen ergenler, altı ay sonra, daha fazla depresif duygu durumu ve daha az yaşam doyumu bildiriminde bulunmuştur. Çalışma 3'te, annelerden haftalık olarak bildirim alınan eşler arası çatışma ve algılanan eş duyarlığı ile annenin özerklik desteği arasındaki ilişkide annenin temel ihtiyaç doyumunun aracı rolü incelenmiştir. Çalışma 3'ün örneklemi, altı hafta boyunca bildirimde bulunan 258 anne (Ortyaş = 41.71, S = 4.78) ve 157 ergenden (Ortyaş = 14.92, S = 1.72) oluşmuştur. Çalışma 3 için yapılan çok düzeyli modelleme analizi sonuçları, düşük düzeydeki eşler arası çatışma ve yüksek düzeydeki algılanan eş duyarlığının annelerin ihtiyaç doyumunu olumlu yönde yordadığını göstermiştir. Buna ek olarak, annenin ihtiyaç doyumu hem anne hem de ergen bildirimine dayanan annenin özerklik desteğiyle olumlu yönde ilişkili bulunmuştur. Son olarak, bahsedilen ilişkilerde annenin mükemmeliyetçiliğinin kısmi düzenleyici rolü gözlenmiştir. Üç çalışmadan elde edilen bulgular, bu bulguların olası sonuçları, çalışmaların güçlü yanları ve sınırlılıkları güncel alanyazın çerçevesinde tartışılmıştır.