İntiharın erken dönem uyum bozucu şemalar ve kişilerarası intihar kuramı ekseninde incelenmesi

Erken dönem uyum bozucu şemalar, karşılanmamış erken dönem ihtiyaçlar ile yetişkinlikteki sorunlu davranış örüntüleri arasındaki ilişkinin altında yatan mekanizma olarak kabul edilmektedir. İntihar olgusunda da hem eylemsel hem de düşünsel açıdan erken dönem uyum bozucu şemaların etkisinin olduğu açıktır. İntihar olgusunu tanımlamaya, sınıflandırmaya ve anlamaya yönelik olarak geliştirilen çok sayıda kuram ve yaklaşım olduğu görülmektedir. Öte yandan, intihar olgusu ve erken dönem uyum bozucu şemaların kapsamlı bir intihar modeli içinde test edilmediği bilinmektedir. Bu çalışmanın öncelikli amacı, güncel intihar kuramlarından biri olan kişilerarası intihar kuramı bileşenlerinden kişilerarası ihtiyaçların aracılık ettiği bir modelde, erken dönem uyum bozucu şemaların intihar düşüncesi ve intihar olasılığına etkisini incelemektir. Ayrıca çalışmada çeşitli risk faktörleri ve koruyucu faktörlerin de belirlenmesi hedeflenmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak İntihar Olasılığı Ölçeği, Young Şema Ölçeği, Kişilerarası İhtiyaçlar Anketi, Edinilmiş İntihar Yeterliliği-Ölüm Korkusuzluğu Ölçeği ve DSM-5 Birinci Düzey Kesitsel Belirti Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmaya 807 kişi katılmıştır. Araştırmanın hipotezleri, gruplararası karşılaştırma testleri ve çoklu dolaylı etki modeli kullanılarak sınanmıştır. Elde edilen bulgular, erkek cinsiyet, bekar olma ve kendine zarar verme davranışında bulunmanın intihar olasılığı için risk faktörü; çocuk sahibi olma ve dini inanç sahibi olmanın ise intihar olasılığına karşı koruyucu faktör olabileceğini göstermiştir. Daha önce intihar girişiminde bulunmuş kişilerin zedelenmiş otonomi, kopukluk ve yüksek standartlar şema alanları, engellenmiş aidiyet ve algılanan yük olma, edinilmiş intihar yeterliliği ve ölüm korkusuzluğu puanlarının daha yüksek olduğu görülmüştür. Kurulan modeller, erken dönem uyum bozucu şema alanlarının intihar olasılığında yordayıcı olduğunu göstermiştir. Elde edilen bulgular şema kuramı ve kişilerarası intihar kuramı çerçevesinde tartışılmıştır.