İpek böceği Bombyx mori'nin orta barsak kök hücrelerinde, larval-pupal metamorfoz sürecinde otofajinin rolünün araştırılması

İPEK BÖCEĞİ BOMBYX MORI'NİN ORTA BARSAK KÖK HÜCRELERİNDE, LARVAL-PUPAL METAMORFOZ SÜRECİNDE OTOFAJİNİN ROLÜNÜN ARAŞTIRILMASI GÜNAY, Büşra Yüksek Lisans Tezi, Biyoloji Bölümü Tez Danışmanı: Doç. Dr. Nesrin Ebru GÖNCÜ Ağustos, 2018 Tam başkalaşım geçiren Bombyx mori ipek böceğinin orta bağırsağı larval-pupal metamorfoz sırasında yeniden şekillenme sürecine girmektedir. Larval orta bağırsak epitelinin olgun hücreleri otofaji ve apoptoz mekanizmaları ile tamamen dejenere olmaktadır. Larval kök hücreler büyüme, çoğalma, ve farklılaşma geçirerek pupal epitelin oluşumunu sağlamaktadır. Otofaji hücre içi makro moleküllerin ve organellerin yanlış katlanma, eskimiş olma, kullanılmama ve hasar görmesi durumlarında parçalanması ve yapı taşlarının geri kazanılmasını sağlayan hücre içi geri dönüşüm mekanizmasıdır. Otofaji kök hücrelerin kendini yenilemesini, çoğalmasını ve farklılaşmasını sağlayan kritik bir mekanizma olduğu düşünülmektedir. Bu süreçlerde kök hücrelerdeki en önemli mekanizmanın otofaji olduğu düşünülmektedir. Hücrelere yeniden şekillenme sürecinde besin ve enerji kaynağı sağlamaktadır. Bu çalışmada Bombyx mori'de pupal orta bağırsağı oluşturan kök hücrelerde otofaji mekanizmasının rolü araştırılmıştır. Bu amaçla 5. larval evrenin farklı günlerinde ve dozlarda klorokuin uygulaması enjeksiyon yolu ile gerçekleştirilmiştir. Bu uygulamalar sonrası morfolojik ve biyokimyasal analizler gerçekleştirilmiştir. Otofaji mekanizmasının baskılanması larval-pupal deri değişimini engellemiş ve Bombyx mori'nin ölümüne neden olduğu gösterilmiştir. Ayrıca otofaji mekanizması klorokuin ile engellendiğinde kök hücrelerde çoğalma oranının azaldığı ve farklılaşmanın engellendiği gözlenmiştir. Otofajinin, kök hücrelerin hem çoğalma hem de farklılaşma süreçlerinin başlangıcında önemli rolleri olabileceğine ilişkin güçlü kanıtlar elde edilmiştir. Özellikle memeli ve böcek kök hücrelerinin benzerliklerinden dolayı, elde edilen sonuçlar sadece böcek fizyolojik çalışmalarında değil tür farkı gözetmeksizin farklı kök hücrelerinin biyolojilerinin anlaşılmasına da katkı sağlayacaktır. Anahtar kelimeler: Bombyx mori, orta bağırsak, kök hücre, otofaji