İptal ve itiraz başvuruları bakımından anayasa yargısında ilk inceleme

İptal davası ve itiraz yolunda başvuru koşulları Anayasada düzenlenmiş olmakla birlikte, asıl belirleyici olan Anayasa Mahkemesinin bu kurallara ilişkin yorumudur. Anayasa Mahkemesinin ilk inceleme aşamasında verdiği kararlar çerçevesinde, iptal davası ve itiraz yolunda başvuru hakkının sınırları incelenirken, sadece teknik usul kurallarının belirlenmesi değil, Anayasaya uygunluk denetiminin etkinliğinin ölçülmesi de amaçlanmıştır. Tümevarım yönteminin tercih edildiği çalışmada, Anayasa Mahkemesinin kurulduğu günden itibaren verdiği kararların tamamı üzerinde çalışılmış, ancak özellikle 1982 Anayasası sonrası döneme ağırlık verilmiştir.Yapılan inceleme sonucunda, Anayasa Mahkemesinin, ilk inceleme aşamasında verdiği kararlarda istikrarlı bir çizgi izlemediği ve özellikle itiraz yolu ile yapılan başvurulara yönelik kararlarının çelişkili olduğu tespit edilmiştir. Kararlardaki çelişkili ifadeler, Mahkemenin daraltıcı ya da genişletici bir yorum yaptığı yönünde bir genelleme yapılmasını engeller niteliktedir. İtiraz yolu ile yapılan başvurular bakımından bir diğer önemli sorun ise, Anayasa Mahkemesinin dava mahkemelerinin ve temyiz mercilerinin alanına müdahale etmesidir. Mahkemenin bu müdahalesi, aslında çok da fazla olmayan iş yükünün artmasına ve başvuruların makul sürede sonuçlanmamasına neden olmaktadır.