İş sağlığı ve güvenliği yönünden inşaat ve yıkıntı atıklarında R-XRD, FT-IR spektroskopik ve termal analiz yöntemleriyle asbest analizi

Doğaya giderek yabancılaşan insan, yaşam alanlarındaki kültürel, ekonomik, sosyal ve fiziksel dinamiklerin etkileşiminin bir sonucu olarak birçok atık üretmektedir. Dünya üzerinde üretilen atıkların büyük kısmı kentsel alanlarda ve yaklaşık %10-30'u yapı sektöründen kaynaklı inşaat ve yıkıntı atığı (İYA) olarak üretilmektedir. Bu atıkların geri kazanımını sağlamak için sürdürülebilir inşaat atık yönetimi geliştirilmelidir. Özellikle inşaat ve yıkıntı atıklarında karşımıza çıkan sağlığa ve çevreye zararlı maddelerden olan asbest ve türleri atık yönetimde ayrı bir başlık olan incelenmelidir. Bu durum, atıkların yönetiminde iş sağlığı ve güvenliğinin (İSG) önemini ortaya çıkarmaktadır. İnşaat ve yıkıntı atıklarını geri dönüşüm yoluyla en aza indirmek hem çevreye hem de İSG'ye yönelik tüm riskleri en aza indirmektedir. Tez çalışmaları kapsamında Yozgat ili Menekşe Evleri ve Bahçeşehir Mahallesi bölgelerinde kentsel dönüşüme uğrayan ve yapımı devam eden binalardan alınan numuneler üzerinde Rietveld XRD, TGA/DTA ve FTIR analizleri yapılmıştır. Çok kapsamlı bu analizler sonucu numunelerde asbest ve türleri (serpantin ve amfibol) araştırılmıştır. Nitekim eski ve yeni yapılarda çimento ve seramik atık malzemelerde asbest türlerinden krizotil ve amosit bulgularına rastlanmıştır. Rietveld XRD Kalitatif analiz sonuçlarında maddenin hangi element veya bileşiklerden meydana geldiğini ve bu element ya da birleşiklerden her birinin hangi yüzde(%) de olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen bu sonuçları, numunelerin IR spektrumlarına ve termik analizlerine de baktığımızda destekleyici nitelikte olduğu gözlenmiştir. Analiz sonuçlara incelendiğinde bu tür atıkların önleme-azaltma veya bertarafı konusunda sürdürülebilir nitelikte olan ve 25/01/2013 tarihli ve 28539 Sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun bir atık yönetimi geliştirilmesinin önem kazandığı dikkate değer akademik bir çalışma yapılmıştır.