İş stresi ile zihinsel (Bilişsel) kayıplar arasındaki ilişkide beş faktör kişilik özelliklerinin aracılık rolü

Zihinsel kayıplar günümüzün karmaşık ve stres yüklü iş hayatı içerisinde önemli bir yer tutmaktadır. Bireyin normalde hatasız tamamlayabildiği basit görevlerde yaptığı zihinsel temelli hatalar olarak tanımlanabilen bilişsel kayıpların hem iş hayatında hem de özel hayatta ve genel olarak toplum düzeninde önemli sonuçları beraberinde getirdiği görülmektedir. Bilişsel kayıplar "bir kişinin normalde hatasız tamamlayabildiği basit görevlerdeki bilişsel bir temele dayanan hatalar" olarak tanımlanmaktadır. Aynı zamanda zihinsel kayıplar kavramı, genel olarak günlük rutin işlerdeki hata yapma eğilimi olarak tanımlanmakta ve günümüz iş hayatında önemli bir yer tutmaktadır. Onlara göre bu durumun kaynağı hafıza, dikkat dağınıklığı veya fiziksel yanlışlıklar olabilmektedir. Ayrıca kişilerin iş ortamları her zaman strese neden olabilecek bir faktördür. İşgörenlere kapasite seviyelerinin üzerinde veya aşırı altında sorumlulukların verilmesi, strese yol açmaktadır. Çalışma hayatındaki her neden, stresi ortaya çıkarabilmektedir. Çalışma koşullarının verimsizliği, denetimin çok yoğun gerçekleştirilmesi veya hiç gerçekleştirilmemesi ve organizasyonel yetersizlikler stres oluşturabilmektedir. Kişilerin çalışma ortamında strese karşı gösterdikleri tepkiler, çeşitli farklılıklar belirtmektedir. Başarılı olma isteği yüksek seviyede olan bireyleri, gerginlik durumu daha çok motive ederken; başarılı olma isteği düşük seviyede olan bireyler ise gerginlik durumunda stresli hissederler. Stres yapısı bireysel farklılıklardan etkilenmektedir, bu nedenden dolayı stresi kişiye göre yorumlamak gerekir. Bu bilgiler ışığında iş stresi ile zihinsel (bilişsel) kayıplar arasındaki ilişkide beş faktör kişilik özelliklerinin aracılık rolünün yorumlanması bu araştırmanın amacını oluşturmaktadır. Araştırmanın evreni Elazığ il merkezinde bulunan kamuya (Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi ile Fırat Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi) ait hastanelerin personellerinden oluşmaktadır. Bu hastanelerde toplam 1451 sağlık personeli istihdam edilmektedir. Çalışmanın verileri, 2 adet sağlık kuruluşuna yönelik olacak şekilde, Ocak-Şubat 2022 tarihlerinde anket tekniği ile temin edilmiştir. İş stresi ölçeği, beş faktör kişilik ölçeği ve zihinsel kayıplar ölçeği 5'li likert sistemine göre derecelendirilmiştir. Değerlendirilen anket sayısı ise 325'dir. Araştırma bulguları iş stresi ile zihinsel kayıplar arasındaki ilişkide dışa dönüklük özellikleri aracı değişken rolü oynamaktadır. Aracılık etkisi tespit edilemediği için bu etkilerin de anlamlı olduğundan söz edilememektedir. İş stresinin zihinsel kayıplar üzerindeki toplam etkisi (dışa dönüklük aracı değişken olarak modelde yer aldığında) %28,96 iken; bu etkinin %29,54'ünü doğrudan etki ve %0,0058'ini dolaylı etki oluşturmaktadır. İş stresi ile zihinsel kayıplar arasındaki ilişkide uyumluluk özellikleri aracı değişken rolü oynamaktadır. Aracılık etkisi tespit edilemediği için bu etkilerin de anlamlı olduğundan söz edilememektedir. İş stresinin zihinsel kayıplar üzerindeki toplam etkisi (uyumluluk aracı değişken olarak modelde yer aldığında) %29,35 iken; bu etkinin %27,88'ini doğrudan etki ve %1,47'sini dolaylı etki oluşturmaktadır. İş stresi ile zihinsel kayıplar arasındaki ilişkide sorumluluk özellikleri aracı değişken rolü oynamaktadır. İş stresinin zihinsel kayıplar üzerindeki toplam etkisi (sorumluluk aracı değişken olarak modelde yer aldığında) %37,67 iken; bu etkinin %28,12'sini doğrudan etki ve %9,55'ini dolaylı etki oluşturmaktadır. İş stresinin zihinsel kayıplar üzerindeki toplam etkisi (duygusal denge aracı değişken olarak modelde yer aldığında) %29,35 iken; bu etkinin %27,88'ini doğrudan etki ve %1,47'sini dolaylı etki oluşturmaktadır. İş stresi ile zihinsel kayıplar arasındaki ilişkide deneyime açıklık özellikleri aracı değişken rolü oynamaktadır. Aracılık etkisi tespit edilemediği için bu etkilerin de anlamlı olduğundan söz edilememektedir. İş stresinin zihinsel kayıplar üzerindeki toplam etkisi (deneyime açıklık aracı değişken olarak modelde yer aldığında) %28,97 iken; bu etkinin %29,89'unu doğrudan etki ve %-0,0046'sını dolaylı etki oluşturmaktadır. Anahtar Kelimeler: İş stresi, Zihinsel kayıplar, Beş faktör kişilik modeli