İş stresörlerinin zorlanmalara olan etkisinin boylamsal bir çalışma ile incelenmesi

Stres iş hayatında sık rastlanılan, örgütlere ve çalışanlara zararı bulunan önemli bir olgudur. Literatürde iş stresinin etkilerine yönelik çokca çalışma olmasına rağmen, bunların çoğu kesitsel niteliktedir. Ancak kesitsel desenler nedensel çıkarımlara izin vermemesi, ölçümlerin ortak metot varyanslarını paylaşması, bireyden bağımsız ve zamana bağımlı değişkenlerin göz ardı edilmesi gibi sebeplerle eleştirilmektedir. Bu kısıtlılıklar göz önünde bulundurularak, bu çalışmanın amacı iş stresinin performanstan duyulan memnuniyet, örgütsel bağlılık, iş doyumu ve işten ayrılma eğilimini içeren örgütsel zorlanmalar üzerindeki etkisini boylamsal olarak incelemek olmuştur. Bu araştırma Türkiye'de ilaç sektöründe faaliyet gösteren bir firmanın 183 çalışanı ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada İş Stresi Bataryası'nın İş Stresi Değerlendirme Ölçeği ile Örgütsel Zorlanma Ölçekleri kullanılmıştır. Veriler altı ay ara ile iki farklı zamanlarda toplanmış, araştırma hipotezlerini test etmek üzere hiyerarşik doğrusal regresyon analizi uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlar, İş Stresinin Performanstan Duyulan Memnuniyet ve Duygusal Bağlılık üzerindeki gecikmeli etkisinin anlamsızken; İş Doyumunu negatif, İşten Ayrılma Eğilimini ise pozitif yönde gecikmeli olarak etkilediğini göstermiştir. Ayrıca farklı stresörlerin zorlanmalar üzerindeki etkileri incelendiğinde, Performanstan Duyulan Memnuniyet üzerinde Güvensiz İlişkiler'in negatif, Fiziksel İş Talepleri'nin ise pozitif yönlü anlamlı gecikmeli etkisi olduğu gözlenmiştir. Bununla birlikte Güvensiz İlişkiler'in İş Doyumu üzerinde negatif, Örgütsel Norm ve Uygulamalar'ın ise İşten Ayrılma Eğilimi üzerinde pozitif yönlü anlamlı gecikmeli etkisi olduğu görülmüştür. Bulgular, geçmişteki çalışmalar ışığında, örgütlere sağlayacağı katkılar açısından tartışılmış ve gelecekteki araştırmalar için öneriler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Boylamsal, İş Stresi, Stresör, Zorlanma, Performans, Örgütsel Bağlılık, İş Doyumu, İşten Ayrılma Eğilimi