İş uyuşmazlıklarında bir uzlaşma yöntemi olarak bireysel iş arabuluculuğunun işçi haklarının korunmasına etkisi

7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu' nun zorunlu arabuluculuk sistemini dava şartı olarak düzenlemesi ile işçi-işveren tarafları arasında yaşanan iş uyuşmazlıklarının çözümü açısından yargı yolu öncesinde barışçıl yöntemler ile çözüme gidilmesine öncelik verilmiştir. Türkiye' de iş uyuşmazlıklarında arabuluculuk sistemi, daha önce yürürlükte olan kanunlarda toplu iş uyuşmazlıklarına yönelik düzenlenmiş, ancak; bireysel iş uyuşmazlıklarında da yeniliğe gidilerek belirli konularda başvurulması zorunlu hale getirilmiştir. Kanun bireysel iş uyuşmazlıkları ve toplu iş uyuşmazlıklarına dayanan konularda ve işe iade konularında zorunlu arabuluculuk sitemini dava şartı olarak düzenlemiş ancak; iş kazası ve meslek hastalıkları ile sosyal sigortalar kanununa dayanan hakları zorunlu arabuluculuk kapsamına almamıştır. Öte yandan; iş uyuşmazlıklarında arabuluculuk sürecinin etkin bir şekilde yönetilmesi konusunda başta hukukçu olma şartıyla; iş hukukunda uzman arabuluculuk sistemine geçilmiş olup, çeşitli eğitim programlarına yer verilmektedir. İşçinin işveren tarafı karşısındaki güçsüz konumu nedeniyle zorunlu arabuluculuk sürecinde talep ve ihtiyaçlarını dile getirmesi ve süreç içerisinde aktif rol alması konusunda endişeler bulunmaktadır. Ancak; işçinin kendi hakları konusunda yeterli düzeyde bilgi sahibi olduğu yönünde görüşler hakimdir. Diğer taraftan; zorunlu arabuluculuk sürecinde işçinin, tarafsız üçüncü kişi olan arabulucunun yönetiminde, eşitlik ve özgüven duygusuna sahip olabileceği yönünde görüşler bulunmaktadır. Tarafların zorunlu arabuluculuk sürecinde anlaşmaya varmaları kendi kararlarına bırakılmış, anlaşmaya varılamaması halinde yargıya başvurma yolu açık tutulmuştur. Arabuluculuk sistemi, gönüllülük esasına dayanması sebebiyle zorunlu hale getirilmiş olması; özellikle işveren karşısında güçsüz konumda olan işçi açısından çeşitli tartışmalara yol açmıştır.