İş yerinde impostor fenomeni: Impostor fenomeninin erteleme ve işgören performansı üzerindeki etkisi ve mükemmeliyetçilik ile ilişkisinin incelenmesi

"İmpostor Fenomeni" ifadesi ilk olarak Clance ve Imes tarafından bir bireyin entelektüel sahtekârlık ve ifşa olma korkusuna dair tecrübesini tanımlamak için kullanılmıştır. İmpostor fenomeni, genellikle yüksek başarı gösteren bireyin önemli kanıtlara rağmen başarısını içselleştirememesiyle karakterize edilen psikolojik bir olgudur ve bireyin statüsünde bir sahtekâr gibi hissetmesine yol açmaktadır. Bu araştırmanın amacı, iş yerinde ortaya çıkan impostor fenomeninin, işgören performansı, mükemmeliyetçilik ve iş erteleme davranışları üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkilerini incelemektir. Ayrıca, söz konusu değişkenlerin demografik unsurlara göre farklılaşıp farklılaşmadığı da araştırılmıştır. Nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılarak yürütülen çalışmada, veriler İstanbul ilinde kamu ve özel sektörde görev yapan 403 işgörenden anket yoluyla toplanmış, analizler AMOS ve SPSS programları ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulguları, İF'in işgören performansını negatif yönde; iş erteleme ve mükemmeliyetçilik davranışlarını ise pozitif yönde etkilediğini göstermiştir. Diğer bir ifadeyle, işgörenin impostor düzeyi arttıkça, mükemmeliyetçilik ve erteleme eğilimleri artmakta, buna karşılık performans düzeyi azalmaktadır. Ayrıca, mükemmeliyetçiliğin işgören performansını pozitif yönde etkilediği, ancak erteleme davranışı üzerinde anlamlı bir etkisinin bulunmadığı saptanmıştır. Erteleme davranışının işgören performansı üzerindeki etkisi ise istatistiksel olarak anlamlı değildir. Araştırma sonuçları, ulusal ve uluslararası literatürle büyük ölçüde tutarlıdır. Önceki çalışmalar da impostor fenomeninin iş performansını olumsuz etkilediğini, mükemmeliyetçilik eğilimini artırdığını ve başarısızlık korkusu ile riskten kaçınma davranışlarını tetiklediğini göstermektedir. Bu çalışma aynı zamanda impostor fenomenini açıklamak üzere çok düzeyli kuramsal bir model önermektedir. İmpostor Fenomeni'nin Çok Düzeyli Kuramsal Modeli adı verilen model, Kaynakların Korunması Teorisi temelinde bireysel düzeyde kaynak kaybı ve tükenmişliği ele alırken; Sosyal Kimlik ve Sosyal Baskınlık kuramları aracılığıyla örgütsel ve toplumsal düzeyde statü, aidiyet ve kimlik baskılarının impostor fenomeni üzerindeki etkilerini ele almaktadır. Sistemi Meşrulaştırma Kuramı, bireylerin mevcut güç hiyerarşilerini içselleştirerek kendi başarılarını küçümsemelerini açıklamaktadır. Sosyal Temsil Kuramı ise, toplumun başarı ve yeterlilik algılarının, bireylerin kendilik değerlendirmeleri üzerindeki etkisini vurgulamaktadır. Bu kuramsal çerçeve ile birlikte ele alındığında, impostor fenomeninin yalnızca bireysel bir sorun değil; aynı zamanda örgütsel, kültürel ve toplumsal dinamiklerle şekillenen çok katmanlı bir psikososyal olgu olduğu sonucuna varılmaktadır. Bu sonuçlar, örgütlerde psikolojik güven ikliminin güçlendirilmesinin, başarısızlık korkusunun azaltılmasının ve kaynak yenileyici müdahalelerin uygulanmasının işgören performansını artırmada etkili olabileceğini göstermektedir. Çalışma, impostor fenomeninin işgören verimliliği ve refahı üzerindeki olumsuz etkilerinin azaltılması yönünde insan kaynakları politikalarına ve örgütsel psikoloji literatürüne özgün katkılar sağlamaktadır.