İşbirliği olarak ahlak kuramı çerçevesinde haksızlıktan kaçınma davranışının incelenmesi

Kişilerin diğerlerinden daha az (dezavantajlı haksızlıktan kaçınma; DHK) veya daha fazla kazanç sağladığı (avantajlı haksızlıktan kaçınma; AHK) durumlarda sergiledikleri kaçınmacı davranışların altında yatan motivasyonlar farklı çalışmalarda ele alınmıştır. Alandaki çalışma sonuçları işbirliğinin güçlenmesi adına adalet, karşılıklılık ahlaki temellerinin ve empatinin haksızlıktan kaçınma davranışı üzerinde önemli bir rolü olabileceği görüşünü desteklemekte fakat haksızlıktan kaçınma davranışının kültürlerarası farklılıklar barındırdığına da işaret etmektedir. Mevcut incelemeler kültürlerarası farklılıkların altında yatan faktörlerden birisinin haksızlığın o kültürün içinde nasıl algılandığı olduğunu düşündürmektedir. Bu çalışmada özel olarak, adalet, empati ve karşılıklılık değerlerinin avantajlı haksızlıktan kaçınma davranışını yordayacağı fakat haksızlığa karşı çıkamamaya alıştıkları bir sosyal bağlamda, kişilerin kendilerinin diğerinden daha fazla kazanım sağladıkları haksızlıklardan anlamlı olarak daha az kaçınacakları ve ahlaki değerlerin öneminin ortadan kalkacağı öngörülmüştür. Böylelikle bu incelemede, bir bütün olarak, hem sosyal bağlamın rolü hem de ahlaki değerlere ilişkin bireysel farklılıkların ele alınması amaçlanmıştır. Öte yandan literatürde ahlaki davranışlar ve hassasiyetleri anlamak için sıklıkla hem davranışsal hem de beyana dayalı ölçümler kullanılmaktadır. Ancak davranışsal ve beyana dayalı ölçümler arasındaki tutarlılık haksızlıktan kaçınma davranışı özelinde nadiren test edilmiştir. Buradan hareketle davranışların ve beyana dayalı ölçümlerin arasındaki tutarlığı haksızlıktan kaçınma bağlamında incelemek amaçlanmıştır. Kullanılan deneysel desen katılımcılara hem hipotetik senaryolar üzerinden sorulmuş hem laboratuvar deneyi ile test edilmiş ve kişilerin haksızlıktan kaçınmaya ilişkin beyana dayalı bildirimleri ve sergiledikleri davranışlar arasındaki olası farklılıklar karşılaştırılmıştır. Beklenenin aksine sonuçlar sosyal bağlam manipülasyonunun çalışmadığını göstermiş, bununla birlikte, karşılıklılık adalet ve empati değerlerinin AHK'yı yordadığını göstermiştir. Son olarak, bulgular, kişilerin maddi kazanım sağladığı durumlarda, hipotetik olarak beyan ettiklerden daha düşük AHK sergilediklerini göstermektedir.