İskemik ve hemorajik inme klinik parametrelerinin iklime bağlı faktörlerle ilişkisi

Amaç: İklim değişikliğinin bilinen iki sonucu küresel ısınma ve hava kirliliğidir. Çalışmamızın amacı iklim değişikliği meteorolojik ve hava kalitesi faktörlerin iskemik ve hemorajik inme insidansıyla ilişkisini ve klinik parametreler üzerindeki etkisini araştırmaktır. Gereç ve yöntem: 01 Ocak 2022 – 31 Aralık 2023 tarihleri arasında Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Nöroloji Kliniği servis ve yoğun bakımda 18 yaş üzerinde, ayrıntılı sistemik ve nörolojik muayene, kranial görüntüleme (kranial CT ve / veya MR ) yapıldıktan sonra iskemik ve hemorajik inme tanılarıyla takip edilen 671 iskemik inme, 58 hemorajik inme toplamda 729 inme vakası retrospektif olarak çalışmaya dahil edildi. Hemorajik ve iskemik inme olarak sınıflandırılan hastaların insidansının aylara ve mevsimlere göre dağılımı demografik, klinik parametrelerle meteorolojik ve hava kalitesi verileri arasındaki ilişki incelendi. Bulgular: Eylül ayında erkek hastalarda hemorajik inme görülme sıklığı iskemik inme görülme sıklığından istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksekti (6/31, %19.35'e karşı 26/361, %7.20, p=.018). Mevsimlere göre iskemik inme sıklığı kıyas edildiğinde, kış (%27.12) ve ilkbahar (%28.17) aylarındaki iskemik inme sıklığının sonbahar (%19.67) mevsimindekine kıyasla anlamlı şekilde yüksek olduğu görüldü. Mevsimlere göre hemorajik inme yüklerinde de anlamlı bir değişim saptanamadı. Meteorolojik parametrelere göre hemorajik ve iskemik inme yükleri arasında anlamlı bir farklılık saptanmadı. İskemik inme vakalarında, günlük maksimum sıcaklık(°C), günlük minimum sıcaklık(°C), günlük ortalama sıcaklık(°C) ve buhar basıncı(hPa) ile NIHSS skoru arasında anlamlı ve negatif korelasyon saptandı (Spearman rho=–0.098, p=.011, Spearman rho=–0.087 p=. 025, Spearman rho=–0.122 p=.002, Spearman rho=–0.107 p=.005). İskemik inme vakalarında, günlük maksimum sıcaklık(°C), günlük minimum sıcaklık(°C), günlük ortalama sıcaklık(°C) ve günlük buhar basıncı (hPa) ile RANKIN skoru arasında istatiksel olarak anlamlı ve negatif ilişki saptandı (Spearman rho=–0.087 p=.025 Spearman rho=–0.092 p=.018, Spearman rho=–0.122 p=.002,Spearman rho=–0.079 p=.040). İskemik inme vakalarında klinik ve laboratuvar parametreler değerlendirildiğinde; günlük maksimum sıcaklık(°C), günlük minimum sıcaklık(°C) ve günlük ortalama sıcaklık ile sistolik basınç arasında istatiksel olarak anlamlı ve negatif ilişki saptandı ( Spearman rho=–0.114 p=.003, Spearman rho=–0.103 p=.008, Spearman rho=–0.114 p=.003). İskemik inme vakalarında günlük ortalama nispi nem(%) ile sistolik ve diyastolik kan basıncı kan basıncı arasında pozitif korelasyon belirlendi ( Spearman rho=0.120 p=.002, Spearman rho=0.077 p=.042). İskemik inme vakalarında günlük maksimum sıcaklık(°C), günlük minimum sıcaklık(°C), günlük ortalama sıcaklık (°C) ve günlük buhar basıncı (hPa) ile LDL değeri arasında istatiksel olarak anlamlı ve negatif bir ilişki saptandı (Spearman rho=–0.117 p=.018, Spearman rho=–0.100 p=.044, Spearman rho=–0.102 p=.041, Spearman rho=0.113 p=.024). Hemorajik inme ile hastaneye gelen vakalar için PM10 düzeyi ile hemoglobin değeri arasında istatistiksel olarak anlamlı ve negatif korelasyon (Spearman rho=–0.259, p=.049). İskemik inme vakaları için SO2 düzeyi ile NIHSS arasında istatiksel olarak anlamlı bir pozitif ilişki vardı (Spearman rho=0.086, p=.025). İskemik inme vakalarında O3 düzeyi ile sistolik kan basıncı arasında istatiksel olarak anlamlı ve negatif ilişki belirlendi (Spearman rho=-0.085, p=.027). İskemik inme vakalarında SO2 düzeyi ile trigliserit düzeyi arasında istatiksel olarak anlamlı ve negatif bir ilişki vardı (Spearman rho=-0.120, p=.024). İskemik inmede vakalarında yaş, DM ( 3 kat) ve hemoglobin anlamlı risk faktörü olarak belirlendi (p=<.001, p=<.001, p=.034). Hemorajik inme vakalarında sistolik ve diyastolik kan basıncı artt Sonuçlar: Kış ve ilkbaharda iskemik inme, sonbahara göre daha fazladır. Eylül'de erkeklerde hemorajik inme daha sık görülmüştür. Günlük maksimum, minimum, ortalama sıcaklık, buhar basıncı ve çevresel parametreler, iskemi inme şiddeti (NIHSS) ve fonksiyonelliği (RANKIN) ile ilişkilidir. İskemik inme vakalarında, SO2 düzeyi ile NIHSS arasında anlamlı pozitif bir ilişki bulunmuştur, bu da hava kirliliğinin inme şiddetini artırabileceğini düşündürmektedir. Ayrıca, O3 düzeyi ile sistolik kan basıncı arasında negatif bir ilişki saptanmış, SO2 düzeyi ile trigliserit düzeyi arasında ise negatif ilişki belirlenmiştir. Yaş, diyabet (DM) ve hemoglobin düzeyleri iskemik inme için önemli risk faktörleri olarak belirlenmiştir. Hemorajik inme vakalarında ise, sistolik ve diyastolik kan basıncı inme riskini artırıcı faktörler olarak öne çıkmıştır. Bu bulgular, çevresel faktörlerin ve klinik risk parametrelerinin inme vakalarının yönetiminde önemli bir rol oynadığını ve sağlık politikalarının bu faktörleri göz önünde bulundurarak şekillendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Anahtar Kelimeler: İklim değişikliği, iskemik inme ,hemorajik inme, meteorolojik parametreler, hava kalitesi