İslam filozoflarına göre sofist felsefe

İslam düşüncesinin iki önemli disiplini olan kelâm ve felsefe eserleri incelendiğinde, sofistlere ve sofist tarzı felsefeye sıkça atıfta bulundukları görülür. Kelâm âlimleri, sofistleri eserlerinin başında, bilgi bahislerinde incelerken filozoflar; mantık, ilahiyat ve nazar gibi bölümlerde incelemektedir. Hem kelâm hem de felsefe geleneğinin müntesipleri sadece sofistleri ve ortaya attıkları problemleri aktarmakla kalmamış, belirli ölçüler dâhilinde çözümler üretmişlerdir. Üretilen çözümler sonucunda 'bilgi görüşleri' de nispeten şekillenmiştir. Bu çalışma, kelâm ve felsefe geleneklerinin süregelen sofistleri ve sofistik felsefeyi alımlamalarını ve çözümlemelerini, bağlamsal bir çerçeve kapsamında incelemektedir. Sofistlerin Antik Yunan dünyasında ortaya çıkmaları olgusu karşısında, öncelikle sofistlerin ve düşüncelerinin vücut bulmasına neden olan etkenler bağlamsal bir okumayla incelenmiş ve temel düşüncelerinin hangi alanlarda yoğunlaştığı vurgulanmıştır. Bunu yaparken düşüncelerinin ne derecede İslam geleneğine yansıdığı ve kabul gördüğü sorgulanmıştır. Bu amaca yönelik olarak, öncelikle kelâm âlimlerinin sofistleri değerlendirme biçimleri incelenmiş, akabinde Meşşai geleneğe mensup olan Fârâbî (ö. 950), İbn Sînâ (ö. 1037) ve İbn Rüşd (ö. 1198) gibi filozoflar ele alınmıştır. Son olarak kelâm ve felsefe kavşağında önemli bir yeri olan Fahreddin er-Râzî (ö. 1210) üzerinde durularak sofistlerin ve sofist tarzı felsefenin ulaştığı seviye tasvir edilmiştir.