İslam'ın ilk asrında göç ve şehir: Kûfe ve Basra örneği (Hicri 3. asra kadar)

Bu çalışmada insanlığın ilk döneminden itibaren varlığını koruyan göç olgusuna şehirdeki dönüşümleri üzerinden konu edinilmiştir. Göç ve şehrin tanımları yapılarak, Kur'an'da peygamberler tebliğ vazifelerini gerçekleştirirken halkları tarafından uğradıkları inkar ve zulüm sonrası Allah'ın emriyle göç etmişlerdir. Hz. Muhammed (sav) ve ilk Müslümanlar da Mekke'de uğradıkları zulüm sonrası Medine'ye hicret etmişlerdir. Peygamber (sav) yapılan göçün ardından Medine'yi bir devlet başkanı olarak yönetmiş, şehri kalkındırmak adına birçok çalışmalar yapmış, çevre kabile ve devletlerle antlaşmalar imzalamıştır. Siyasi açıdan kısa zamanda Medine'nin Arap Yarımadası ve diğer devletler tarafından duyulmasını sağlamıştır. Hz. Ömer döneminde fetih hareketleri sonucu kurulan Kûfe ve Basra şehirlerinin coğrafi konumları, inşası, göç hareketleri, Medine'den farklı yönleri, oradaki ilmi çalışmalar, kültür etkileşimleri, yaşanan siyasi olaylar ve bunun sonucu oluşan sosyal yapısı değerlendirilmiştir. Farklı medeniyetlerle etkileşime giren İslam devleti böylece kurulduğu andan itibaren bir İslam Medeniyeti inşa etmiştir.