İslam tarihinde sosyal ve siyasi hadiselerde dini referanslara yapılan atıflar (M. 610-680)

Din, insanlık tarihinin bir olgusudur ve bu olgu insanlığın temel düzlemini oluşturan bir çizgi halinde günümüze kadar uzanmıştır. İnanç değerleri, toplumları şekillendiren araç olarak insanoğlu tarafından hayatlarının her alanında kullanılmıştır. Kullanılan bu değerler, sosyal ve siyasi alanda etkin rol oynarken; yöneticiler ve halk dini çatı altında ilahi referanslardan destek alarak söz ve davranışlarına güç kazandırmışlardır. Din, dinin oluşturduğu iklimde yaşanır. İslam tarihinde Risâlet Dönemi ile başlayan bu iklimde, çeşitli hadiseler meydana gelirken insanlar bu iklimin bilincinde olarak dini referanslardan destekle, sosyal ve siyasi hayatlarını şekillendirmişlerdir. Dini referanslar ilk dönemde bireysel hayat düzenine zemin oluştururken zamanla devletlerin yönetim anlayışının ve meşrû düzenin inşasında aktif rol oynamıştır. Hz. Peygamber'in tebliğ ettiği İslam dini, cahiliye adetlerini kökünden değiştirmiştir. Gücü ve iktidarı elinde bulunduran bazı Arap kabileleri bu çağrıya ilk isyan edenler olurken zamanla İslâm dini, Arap coğrafyasına nüfuz ederek ve kendi iklimini oluşturmuştur. İnsanların dayanak aldıkları eski kabile gelenekleri ortadan kaldırılarak yerine yeni hayat düzeni kurulmuştur. Hz. Peygamber'le başlayan bu düzen, O'nun vefatı ile yeni bir boyut kazanmıştır. Onun vefatından sonra Müslümanların tasarruflarını ve tercihlerini belirlemede, ayet ve hadislere dayanmaları ve gönderme yapmaları; sosyal ve siyasi hayatın barış ve düzenini sağlamak içindir. Çalışmamız, aktif şekilde istifade edilen dini referansların ilk dönemde oluşum ve sonraki dönemlerde kullanım şekillerini bir araya getirmeyi hedeflemektedir. Çalışmanın başlangıcında, günümüzde kadar uzanan bu referansların, ilk oluşum ve kullanım şekilleri tarihi vesikalarla ortaya koyularak amaç ve sonuçları açıklanmaya çalışılmıştır. Çalışmanın devamında ise, Risâlet sonrası dönemde sosyal ve siyasi alanda kullanılan referanslar bir araya getirilerek, dini referansların teşekkül etme süreci ayrıntılarıyla ele alınmıştır.