İşlemsel tasarım süreçlerinde temsilin dönüşümü

Tasarlama eylemi sırasında, tasarımcı zihnindeki tasarıma ait fikirleri, başta kendisi olmak üzere başkalarıyla paylaşmak için dışlaştırma ihtiyacı hisseder. Yalnızca mimarlık değil, diğer tasarım disiplinlerinde de bunun için temsil araçlarına başvurulur. İnsanların işitsel bir dil geliştirmeden önce, aralarındaki iletişimi çizdikleri görsellerle sağladıkları düşünüldüğünde, temsil tarihinin mimarlık tarihinden daha eskiye dayandığı söylenebilir. Tarihsel bir süreçte incelendiğinde, farklı dönem ve toplumlarda farklı temsil türlerine başvurulduğu görülür. Antik dönem Mezopotamya ve Eski Mısır'daki papirüs üzerindeki ölçekli planlar mimari temsillerin ilk örnekleridir. Ortaçağ'da mimarlar, mevcut yapılardan edindikleri bilgiler ışığında ahşap maketler yapmışlar ve bunları strüktürel testlerde ve kullanıcılara yaptıkları sunumlarda kullanmışlardır. Rönesans'ta perspektifin keşfi, temsil alanında yaşanan önemli gelişmelerden biridir. Perspektifin kullanımı ile küresel dünyayı iki boyutlu bir yüzeyde temsil etmenin ve bunu bireyin gözünden algılamanın yolu bulunmuştur. Ortaçağ'da test ve sunum aşamalarında kullanılan maketler, bu dönemde kütlesel boşluk ve doluluk oranlarının tespitinde de kullanılarak tasarım aşamasında yer almışlardır. 1970'li yılların başlarında bilgisayar teknolojilerindeki gelişmeler ile birlikte, enformasyon ve iletişim alanlarında da değişimler yaşanmış ve tüm bunlar yeni tasarım araçlarının ortaya çıkmasını sağlamıştır. 1990'lı yıllarda ise temsil-tasarım ilişkisinde oldukça önemli gelişmeler yaşanmıştır. Gemi imalatı gibi farklı alanlarda bilgisayarların aktif olarak üretim sürecinde de yer aldığını gözlemleyen bazı mimarlar, bilgisayarı yalnızca tasarımı tamamlanmış ürünlerin temsilinde aracı olarak değil, tasarım sürecinde bir yardımcı olarak da kullanabileceklerinin farkına varmışlardır. Bunun sonucunda da "bilgisayar ortamında çizim" yerini "bilgisayar ortamında tasarım"a bırakmıştır. Bilgisayar ortamında tasarımın mimarlık pratiğine dâhil olması ve işlemsel temsillerin süreçte yer edinmesiyle birlikte bir takım farklı dijital tasarım yöntemleri ortaya çıkmıştır. Çalışmada temsillerine göre; biçimlendirici, türetici ve performans tabanlı olarak gruplandırılan bu tasarım yöntemleri; parametrik, animasyon sistemleri, evrimsel sistemler, biçim gramerleri ve performans tabanlı tasarım yöntemleri başlıkları altında ele alınmıştır. 20.yy ortalarında sanatta ve edebiyatta başlayan performatif dönüşümün 21.yy'da mimarlığa da sıçraması, dijital tasarım teknolojilerinin olanakları ile bir araya gelince performans tabanlı tasarım oldukça sık başvurulan bir tasarım yaklaşımı haline gelmiştir. Çalışmanın son bölümünde; Shanghai Kulesi, Kopenhag Fil Evi, Kunsthaus Graz Sanat Modern Müzesi ve Smithsonian Enstitüsü Avlu Örtüsü gibi performans tabanlı tasarım örneklerinin tasarım süreçleri detaylı olarak ele alınmış ve bina performansının beklentilere bağlı olarak ne şekilde farklılaşabileceği açıklanmaya çalışılmıştır. Bilgisayar ortamında tasarım sistemlerinde yer alan işlemsel temsillerin tasarım ürününün gerçekliğine gittikçe yaklaşması, performans analizlerinden daha güvenilir bilgi edinilmesini sağlayarak performans tabanlı tasarım yönteminin etkinliğini arttırmaktadır. İçinde bulunduğumuz ekolojik koşullar nedeniyle, sürdürülebilir mimarlığın bir opsiyon olmaktan git gide uzaklaşmasının da önemli bir itici güç olduğu performans tabanlı tasarım alanında gelecekte daha fazla örnekle karşılaşılması beklenmektedir. Performans tabanlı tasarıma türetici özelliklerin de eklenmesi ve sanal prototiplerin kullanılması ile ortaya çıkan performans tabanlı türetici tasarım yaklaşımının ise, gelecek mimarlığının öncülerinden olacağı düşünülmektedir.