İsmail Fennî Ertuğrul'un Tanrı anlayışı

Düşünce tarihi incelendiğinde Tanrı anlayışına dair birçok görüş ortaya konulduğu görülmektedir. Keza Türk düşünce tarihinde önemli bir sima olan İsmail Fennî Ertuğrul da kaleme aldığı eserlerinde Tanrı inancına ilişkin görüşlere yer vermiştir. O, kişisel düşüncelerini temellendirirken, yaşadığı dönemdeki birtakım felsefî akımları da eleştiriye tâbi tutmaktan geri kalmamıştır. Bu çalışmada İsmail Fennî'nin yaşamış olduğu dönemin düşünce yapısı genel olarak ortaya konulmuştur. Yaşadığı dönemin fikrî atmosferinin içinde nasıl bir tavır sergilediği analiz edilmiştir. Özellikle materyalist anlayışa karşı yönelttiği itiraz ve tenkitlerle ön plana çıkışının fikrî alt yapısı incelenmiştir. Düşünür İsmail Fennî'nin Tanrı tasavvuru çerçevesinde yapılan bu çalışmada Tanrı'nın varlığının delilleri, sıfat ve isimleri, vahdet-i vücut çerçevesinde Tanrı-evren ilişkisi ve Tanrı-insan ilişkisi gibi hususlar temel problem olarak ele alınmıştır. Onun bazı düşünürlerin pozitivist anlayışı araç yaparak Tanrı'ya yönelik ileri sürdükleri birtakım iddialar karşısında vermiş olduğu cevapların analiz ve değerlendirilmesi yapılmıştır. Bütün bunlardan hareketle İsmail Fennî'nin Türk düşünce tarihindeki yeri ve önemi belirlenmeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: İsmail Fenni Ertuğrul, Tanrı, Vahdet-i Vücut, Materyalizm, Pozitivizm