İsmâil Hakkı Bursevî'nin "Risâleyü'l-Hazarâti'l-Hamsi'l-İlâhiyye" ve "el-İnsânü'l-Kâmil" adlı eseri (metin- İnceleme)

Tezimizin amacı İsmâil Hakkı Bursevî'nin Risâletü'l-Hazarâti'l-Hamsi'l-İlâhiyye adlı eseri ışığında Hazarât-ı Hams ve İnsân-ı Kâmil hakkındaki görüşlerini tespit etmektir.İncelediğimiz metnin yazarı XVII. yüzyılın ikinci yarısı ve XVIII. yüzyılın ilk çeyreğinde yaşamış Celvetî Tarîkatı şeyhi Bursevî, eserleri vâsıtasıyla günümüze kadar etkisi ulaşan velûd mutasavvıflardandır. Balkanlar'da doğmuş, İstanbul, Bursa, Şam gibi önemli ilim ve kültür merkezlerinde yaşamıştır. Döneminin önemli âlimlerindendir. Özellikle tasavvufî tefsîri Rûhu'l-Beyân hem zamanında hem de sonrasında Anadolu, Balkanlar ve tüm İslâm dünyâsında büyük etkiye sâhip olmuştur.Bursevî'nin incelediğimiz bu risâlesi içinde iki eser barındırır. Biz bu eserlerin ikisini de incelemiş bulunmaktayız.Eserin birinci bölümü özellikle Vahdet-i Vücûd felsefesinde önemli olan Hazarât-ı Hams kavramının açıklamasıdır. Varlığın beş mertebesi anlamına gelen bu kavramın üçlü, dörtlü, yedili tasnifleri de bulunur. Ünlü Arap dili ve kelâm âlimi Seyyid Şerif Cürcânî'nin meşhur eseri Ta'rîfât'ın Hazarât-ı Hams maddesinin şerhedildiği bu bölümde Bursevî varlığın beş mertebesi hakkında kendi görüşlerini de açıklar.Eserin ikinci bölümünde ise yine Ta'rifât adlı eserin İnsân-ı Kâmil maddesi şerhedilir. Bursevî İnsân-ı Kâmil kavramının en yüksek varlık mertebesi olduğunu belirtir ve çeşitli örneklerle görüşlerini açıklar. Bu açıklamalar içinde birkaç yerde Bursevî'nin Cürcânî'yi tenkid ettiği de görülür.Bursevî'nin bu risâlesi tasavvuf düşüncesi açısından önemli olduğu gibi edebiyat açısından da önemlidir. Bursevî bölüm sonlarında kendi beyitlerinden örnekler vermiş ve eserine edebî bir nitelik de kazandırmıştır.Çalışmamızın ikinci bölümünde söz konusu Osmanlıca metin incelediğimiz iki nüshasından hareketle günümüz Türk alfabesine çevrilmiştir.Anahtar kelimeler: 1) İ.H. Bursevî 2) Hazarât-ı Hams 3) İnsân-ı Kâmil 4)Tasavvuf