İsmail Hakkı İzmirli'nin kelam ilmine katkıları

Osmanlının son dönemi ile cumhuriyet döneminin ilim adamı ve düşünürlerinin en önemlilerinden birisi, hiç kuşkusuz İsmail Hakkı İzmirli'dir. İzmirli'nin 1868'de başlayıp 1 Şubat 1946'da Ankara'da sona eren yetmişsekiz yıllık hayat serüveninin en belirleyici niteliği ilim heyecanıdır. İzmirli'deki bu ilim heyecanı onu çok geniş bilgi alanlarında uzmanlaştırmış bir takım bilim dallarında kuruculuk yapmasına sebep olmuş, yine bir takım bilim alanlarında da kendini yenilikler yapmaya sevketmiştir. İzmirli, Yeni İlm-i Kelam adlı eseri ve aynı konuda çıkan birçok makalesiyle kelamın yenilenmesi için büyük gayret sarf etmiştir. İzmirli'ye göre asrın ihtiyaçlarına cevap verecek ve mevcut felsefeye denk bir kelamın yazılması gerekmektedir. O'na göre İslam'ın ana savunucusu olan kelam ilminde bu yeniliğin yapılmadığı takdirde İslam dininin ilmi çevrelere yayılması zorlaşmakta, nitekim son asırlarda bunun ihmal edilmesi, fıtri ve makul bir din olan İslam'ın nüfuz gücünün zayıflamasına yol açmaktadır. İzmirli'nin felsefe ile kelamı birleştirme çabasından anlaşılmalıdır ki, o, felsefesiz kelamın yapılamayacağına inanmıştır. Bu amaçla kaleme aldığı kelam eserlerinde Batılı filozofların görüşlerinden alıntılar yapmış İslam kelamı ile batı felsefesinin müspet fikirlerini ve metotlarını uzlaştırma yoluna gitmiştir. 80 Tezimizde İsmail Hakkı İzmirli'nin hayatıyla birlikte onun ilmi çalışmaları incelenmiş, ilim dünyasındaki yeri ve önemi hakkında bilgiler verilmiştir. Bununla birlikte kelam ilminin teşekkülünden itibaren yaşadığı değişim süreci ile yeni ilmi kelama duyulan ihtiyaç ve yeni bir kelam ilmi arayışları üzerinde durulmuş olup İsmail Hakkı İzmirli'nin bu sürece katkıları ele alınmıştır.