Isparta ve Burdur illeri tahıl alanlarında bitki paraziti nematodların belirlenmesi ve buğdayda endoparazit nematodların Fusarium Culmorum ile etkileşimlerinin araştırılması

Bu çalışmada Isparta ve Burdur illeri tahıl alanlarında Pratylenchus spp. ve Pratylenchoides spp. bitki paraziti nematodların yaygın olduğu bulunmuş ve kök yoğunluklarının birçok alanda ekonomik zarar seviyesi ve üstünde olduğu belirlenmiştir. Morfolojik teşhis sonucunda Kök lezyon nematodlarından 4 tür (Pratylenchus penetrans, P. thornei, P. neglectus, P. crenatus) saptanmıştır. Burdur ve Isparta ilinde buğday tahılında hakim tür P. neglectus olurken, arpa tahılında P. thornei daha fazla bulunmuştur. Pratylenchoides spp.'nin köklerde bulunma oranı ise Burdur ilinde %53.3 saptanırken, Isparta ilinde %51 saptanmıştır. In vitroda, Fusarium culmorum (ISP, B4, FC5) izolatlarının spor süspansiyonu ve kültür filtratlarının P. thornei, P. neglectus ve P. penetrans üzerine etkisi araştırılmış ve kültür filtratlarının yüksek nematisit etkisi belirlenmiştir. Bu etkide izolat, nematod türü, zaman ve konsantrasyonunun önemli olduğu bulunmuştur. Kontrollü koşullar altında buğday bitkisinde yürütülen çalışmalarda ise F. culmorum B4 izolatının çavdar inokulumu ve kültür filtratı ile P. thornei, P. neglectus ve P. penetrans interaksiyonunun bitki kültivarı, uygulama zamanı, nematod türü ve yoğunluğuna göre önemli farklılıklar gösterdiği belirlenmiştir. Kültür filtratı uygulamasının in vitroda gösterdiği nematisit etki kontrollü koşullar altında saptanmamıştır. F. culmorum'a orta dayanıklı 2-49 buğday hattında Kök lezyon nematodlarının beslenme sırasında açtığı yaraların hastalık şiddetine olumlu anlamda önemli bir katkısı belirlenmemiştir. Ancak artan nematod yoğunluğu ile birlikte hastalık şiddetini arttırabildiği saptanmıştır. F. culmorum'un çavdar inokulumu veya kültür filtratı şeklinde uygulanması Kök lezyon nematodlarının yoğunlukları ve üreme oranını etkilemezken, F. culmorum'un inokulasyon zamanının önemli olduğu saptanmıştır. Buğday bitkisine önce giren etmenin diğer etmenin gelişimini olumsuz etkilediği belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Kök lezyon nematodları, Fusarium culmorum, Etkileşim, Buğday, Kültür filtratı