İstanbul camilerinde süslemeleriyle hünkâr mahfilleri (1808?1909)

Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemine damgasını vuran batılılaşma etkisi günümüzde dahi hissedilir bir durumdur. Yüzyıllar boyu dünya tarihinin en önemli figürlerinden olmuş imparatorluk belki de en çalkantılı, en zor yıllarını bu dönemde geçirmiş, örnek alınırken bu dönemde batıyı kendine örnek alır olmuştur. Her ne kadar bu batlılaşma askeri açıdan başlamış olsa da, aslında Osmanlı hayatının tümüne girmiştir. Bu açıdan balkıdığında batılılaşmanın en tepeden, devletin yönetiminden başlar şekilde olması gayet doğaldır. Dönemin şartlarına bakıldığında birkaç dil bilen sanat eğitimi almış ve batılı hocalardan ders almış padişahlar görürüz. Bu padişahlarda yöneticilerin bir anda yok edilebildiği, otoritelerinin çok da sağlam olmadığı sistemlerden daha ileri sitemlere geçme düşüncesi vardı. Bu sebeple, bu değişim önce yönetimde, sarayda ve orduda görülmeye başladı.Mimari açıdan bakıldığında Topkapı Sarayı'ndan sonra yapılan birçok saray batılı tarzı üslupla inşaa edilmiştir. Bu doğrultuda tabi ki değişim saraylardan sonra Padişah Camileri'nde net olarak görülmeye başlar. Bu değişimin en net görüldüğü kısım da tabi ki bu camilerin direkt olarak Hünkâr için yapılan yapıları yani Hünkâr Kasırları ve Mahfilleri bölümleridir. Bu yapılar dini yapılarla bütünleşerek sivil mimari unsurları ve saray atmosferini camilere taşımış oldular.Çoğu camii incelendiğinde bu bölümlerin politik ve bürokratik toplantılara, sefir kabullerine ev sahipliği yaptığı da görüldü. Bu kadar ehemmiyeti olan alanların tabi ki sıradan mekânlar gibi dekore edilmesi beklenemez. Dönemin yapılarındaki işte bu özel mekânlar, özellikle 1808?1909 arası yapılarında yoğun olarak görülmektedir. Biz de bu dönemin yapılarındaki Hünkâr Mahfillerini tezimize konu ettik. Daha önce Hünkâr Mahfilleri ile ilgili yapılan çalışmalarda süslemelerden bahseden kapsamlı bir çalışma bulunmamaktadır.1808 ve 1909 arasında hüküm sürmüş olan padişahlar; II. Mahmut (1808?1839), I. Abdülmecit (1839?11861), Abdülaziz (1861?1876) ve Abdülhamit'tir (1876?1909). Bu süre batılılaşma döneminin en yoğun yaşandığı dönem olarak dikkat çeker. Bu dönemde yapılmış olan Beylerbeyi Camisi, Nusretiye Camisi, Tevkifiye Camisi, Beşiktaş Asariye Camisi, Küçük Mecidiye Camisi, Hırkayı Şerif Camisi, Ortaköy Camisi, Çorlulu Ali Paşa Camisi, Teşvikiye Camisi, Yıldız (Hamidiye) Camileri bizzat hükümdarca yapılan ve kendileri için Hünkâr yapıları eklettikleri camilerdir. Bu camilerde nakışlı boyama, duvar resmi teknikleri ve ahşap, alçı, taş, çini, metal gibi malzemeler yine çeşitli teknikler ile meydana getirilmiş süslemeler görülür. Bu süslemeler yapıların hemen hemen tüm yüzeylerinde bir arada ya da tek olarak karşımıza çıkabilir. Bunlar için genel itibariyle ortak bir tarzdan söz emek güçtür. Süsleme üslupları da dönemin sosyoekonomik durumu gibi karmaşıklık sergiler. Nusretiye Camii alçı ve duvar Resimleri, Beylerbeyi Camii Hünkâr Mahfilindeki tablo ile, Hırkayı Şerif Camii alçı ve duvar resimleri ile, Küçük Mecidiye Camii alçı işçiliği ile, Ortaköy Camii özellikle duvar resimleri ile, Yıldız Camii ahşap işçiliği ve nakışlı boyamaları ile öne çıkan camilerdir.Yapılan çalışmada bu özellikler tespit edilmiş ve yapıların şu anki durumları, üslup benzerlikleri ortaya konmaya çalışılmıştır.