İstanbul çeşmeleri (1808-1876): Cephe tasarımları ve süsleme özellikleri

Çalışmanın konusunu 1808-1876 yılları arasında inşa edilmiş İstanbul çeşmeleri oluşturmaktadır. Bu döneme ait çeşmelerin cephe tasarımları ve süsleme özellikleri incelenmiş, söz konusu çeşmeler dönemin genel eğilimleri içinde sanat tarihi disiplini açısından değerlendirilmiştir. Çalışma kapsamında Sultan II. Mahmud Dönemi'nde yirmi dört, Sultan Abdülmecid Dönemi'nde on altı ve Sultan Abdülaziz Dönemi'nde ise dört olmak üzere toplamda kırk dört çeşme tespit edilmiştir. Fatih, Beşiktaş, Sarıyer, Eyüpsultan, Üsküdar, Kadıköy ve Silivri ilçelerinde yer alan bu çeşmeler yerinde incelenmiş, detaylı olarak fotoğrafları çekilmiş, rölöve, restorasyon ve restitüsyon projeleriyle birlikte kataloglama yöntemiyle analizleri yapılmıştır. Çeşmelerin; cephe tasarımları, süsleme özellikleri, tipolojileri, teknik-malzemeleri, yapı elemanları, konumları, sanatçıları, banileri, tuğraları, kitabeleri ve tarihlendirmeleri ayrıntılı bir şekilde incelenerek tasarım süreçleri bütüncül olarak değerlendirilmiştir. Çeşmelerin arasında tamamen özgünlüğünü koruyanlar olduğu gibi kısmen değişikliğe uğramış olan çeşmeler de bulunmaktadır. Çalışmada söz konusu değişim ve onarımlar ortaya çıkarılmış, tasarımlar ayrıntılı olarak yorumlanmış, tarihlendirme sorunlarına ışık tutularak bazı tarihi bilinmeyen çeşmelerin dönemi tespit edilmiştir. Bulundukları yerlere ve yapılış amaçlarına göre sınıflandırılan çeşmelerde; Ampir, Barok, Rokoko ve Seçmeci (Eklektik-Karma) gibi üsluplarının yansımaları irdelenmiştir. Cephe tasarımları ve süsleme özelliklerinin ayrıntılı incelenmiş olması, çeşme tipolojisinin sunulması, üslup analizlerinin ortaya konulması bu çalışmayı özgün kılmaktadır.