İstanbul hanedan türbelerindeki sanduka örtüleri

"İstanbul Hanedan Türbelerindeki Sanduka Örtüleri" başlıklı tez konusu kapsamında, Osmanlı dönemi hanedan türbelerinde sandukalar üzerinde kullanılan tekstiller incelenmiş olup; Kültür ve Turizm Bakanlığı İl Kültür Müdürlüğü İstanbul Türbeler Müze Müdürlüğü bünyesinde bulunan ve Bakanlıkça araştırma izni uygun görülen İstanbul hanedan türbelerindeki sandukalar üzerinde korunmakta ve halen kullanılmakta olan sanduka örtüleri katalog halinde incelenmişitr. Sanduka örtüleri, Türk mezar geleneği konu kapsamında olduğundan İslam öncesi ve islam sonrası mezar geleneği incelenerek bu geleneğin Orta Asya'dan başlayıp Osmanlı devletindeki gelişimi ve çeşitliliği incelenmiştir. Osmanlı İmparatorluğunun kuruluş dönemini içine alan Bursa türbelerinde toprak dolgulu taş ve mermer sandukaların yoğunluğu bir hayli fazla iken; İstanbul türbelerinde ahşap sandukalar ve bunların üzerlerinde çeşitli tekstiller kullanıldığı görülmektedir. T.S.M. envanterinde hanedan türbelerinden geldiği bilinen kaftanlar, saray kumaşları, işlemeli örtüler, Mekke ve Medine'de kutsal yerlerde kullanıldıktan sonra saraya getirilip ikinci kez sandukalar üzerinde kullanılan örtülerin çeşitli örnekleri bulunmaktadır. Osmanlı İmparatorluğu'nun iktidar gücünü arttıran en büyük etkenlerden biri, Halifelik makamıydı. Bu makam halifelik görevlerine ek olarak kutsal mekanların korunması ve bakımını gerektirmiş, bu bağlamda her yıl İstanbul'dan Surre Alayı ile kutsal mekanlardaki eski örtüler yenileri ile değiştirilmiş bu mekanların bakım ve onarımları yapılmıştır. Kutsal mekanlardan İstanbul'a getirilen eski örtülerin bir kısmı Osmanlı padişahları ve hanedan üyelerinin sandukaları üzerinde ikinci kez işlevlendirilmiştir. Bu örtüler ile mezarlar sembolik olarak kutsanmış sayılırdı. İstanbul'daki hanedan türbelerinde sandukalar üzerindeki saray kumaşları ile Yavuz Sultan Selim Türbesi'nde kendi sandukası üzerindeki kaftanı dışındaki türbelere ait tüm giyim kuşam örnekleri yurt içi ve yurt dışı müze koleksiyonlarında korunmaktadır. Günümüzde İstanbul hanedan türbelerinde halen az sayıda tarihi dini örtü ile 18. yüzyıldan itibaren kullanımının yaygınlaştığı barok ve rokoko desenli dival işi tekniği ile yapılan örtüler görülmektedir. Değerlendirme bölümünde araştırma izni alınan türbelerdeki dival işlemeli örtülerin bezeme ve işleme özellikleri tanıtılmış olup bezeme kompozisyon özellikleri sanduka örtüsü başucu, çatı, etek ve ayakucu bölümleri ayrı ayrı ele alınarak tanıtılmıştır. Sanduka örtülerinde görülen bezemelerden faydalanılarak günümüz sanat anlayışında yapılan yedi adet tasarım ve uygulama Ek bölümünde yer almaktadır.