İstanbul karayolu yolcu taşımacılığında elektrikli araç kullanımının incelenmesi

Her gün daha da kalabalıklaşan ve içinden çıkılamaz bir hale gelen İstanbul ve buna bağlı olarak da İstanbul trafik sorunları bugün de tazeliğini koruyor. Özellikle Türkiye'nin doğu illerinden İstanbul'a doğru gerçekleşen göçler ve yatay geçişler metropol kentinin hemen hemen her alanda sorunlarla boğuşmasına sebep olmaktadır. Bu sorunlardan bir tanesi de -belki de en önemlisi- ulaşım sektöründe yaşanılan sorunlardır. Milyonlara ev sahipliği yapan şehirde milyonlarca araç buna bağlı olarak milyonlarca bireysel ve kitlesel ulaşım sorunları görülmektedir. Bütün ulaşım çeşitlerini bünyesinde barındıran İstanbul (kara, deniz, hava,raylı sistemler), bu durumun doğal sonucu olarak da bünyesinde barındırdığı bu çeşitlilikten en çok muzdarip olan şehirdir. 1.539 km2 şehirde hali hazırda 14.8 milyon insan yaşamaktadır. Bu durum göze alındığında aşırı kalabalık şehirler sınıfına giren İstanbul kendi içindeki sorunlara da çare aramak zorunda kalmaktadır. Günümüzde çare aranılan konuların başında karayolu ulaşımını rahatlatmak ve buna bağlı olarak da çevre kirliğininin önüne geçmek için elektrikli araçları kara yolu ulaşımına adapte etmek geliyor. Teknolojinin de gelişmesiyle hıza ve konfora olan rağbet artmıştır. Bu yüzden yapılan bütün çalışmalar bu iki unsura paralel olarak ilerlemektedir. TUİK verilerine göre 4 milyon aracın bulunduğu İstanbul'da Karayolları ve belediyelerin ortak veya münferit yaptığı yol genişletme çalışmaları, tüneller, kavşaklar, köprüler, viyadükler İstanbul trafiğine yeterli gelmemektedir. Göç sayısının çok fazla olması ve günümüz şartlarında araç sahibi olmanın artık bir lüksten çok zaruret olarak görülmesi İstanbul trafiğindeki araç sayısının neden bu denli fazla olduğunu açıklıyor. Bu kadar fazla aracın trafikte olmasına bağlı olarak çevresel sorunlar ortaya çıkmaktadır. Hava kirliliği ve gürültü kirliliği bunların başında gelmektedir. Bu iki çevresel problemi asgari düzeye indirecek ve belki de sonlandıracak çalışmalar yapılabilmesi için elektrikli araçların karayolu ulaşımında daha fazla yer etmesi gerekmektedir. Bunun için ise gelişen ve değişen teknolojiyi takip edip ona ayak uydurmak gerekir. Bu çalışmada ulaştırmadan kaynaklı hava kirliliklerine değinilmiştir. Karbondioksit (CO), Azotoksitler (NOx), Hidrokarbonlar (HC), Kükürtoksitler (SOx), Partikül maddeler (PM) ve Sera Gazları tanımlanmış, bu gazların zararlı etkiler açıklanmıştır. Ulaştırmadan kaynaklı çevre kirliliği yaratan gazların azaltılması için yapılan çalışmalar açıklanmıştır. Ulaştırmadan kaynaklı çevreye zararlı gazların azalmasına büyük katkısı olacağı düşünülen içten yanmalı motor yerine elektrik motoru kullanılan Elektrikli Araçların (EA) kullanımı gündemdedir. Bundan dolayı elektrikli araçların sıfır emisyonlu olması ve sessiz çalışması gibi faktörlerin çevre sorunlarına olumlu katkılarına değinilmiştir. Elektrikli araçların taşıt bakımı azdır, mekanik aksamları içten yanmalı motorlu taşıtlara göre daha azdır. Elektrikli araçların artıları eksileri açıklanmıştır. Ekonomik avantajlar, bakım maliyetlerinin az olması, yakıt maliyetini azaltmaya katkısı ve çevresel avantajları en önemli artılarıdır. Satınalma maliyenin yüksek oluşu, menzil yetersizliği ve şarj istasyonu azlığı elektrikli araçların zayif yönleridir. Gelecekte toplu taşıma araçlarının elektrikli araç sistemlerine geçileceği varsayılan senaryolar oluşturulmuştur. Bu senaryolarda öncelikle ticari taksilerin %30 oranında elektrikli araçlara geçeceği kabul edilmiştir. İkinci senaryoda ticari taksilerin %70 ve otobüslerin %30 oranında elektrikli araçlara geçeceği kabul edilmiştir. Üçüncü senaryoda ticari taksilerin %100 otobüslerin %70 ve minibüslerin %30 oranında elektrikli araçlara geçiş yapılacağı kabulu yapılmıştır. Toplamda altı farklı senaryo ile bütün toplu taşıma araçlarının elektrikli araç olacağı düşünülmüştür. Öncelikle mevcut durumda toplu taşıma araçlarından kaynaklı emisyonlar tanımlanmıştır. Her bir senaryo durumda azalan emisyon miktarları ortaya koyulmuştur. Ayrıca elektrikli araç kullanımı ile enerji ihtiyacımız artacaktır. Artacak enerji ihtiyacını belirlemek için elektrikli araç teknolojisinin mevcut durumu dikkate alınmıştır. Buna göre ilave 2.023 gwh enerji ihtiyacımız olacaktır. Oluşacak bu ilave enerji mikatırının karşılanabileceği yenilenemez (fosil, nükleer) enerji kaynaklarımız ve yenilenebilir (hidrolik, güneş, rüzgar jeotermal) enerji kaynaklarımız belirtilmiştir. Her bir enerji kaynağından faydalanma oranlarımız gösterilmiştir. En çok fosil yatıklar sayesinde elektrik enerjisi üretimimiz gerçekleşmektedir. Bunu hidrolik enerji takip etmektedir. Güneş, rüzgar ve jeotermal enerjinin payı 2015 yılı verilerine göre %7 seviyesindedir. Elektrik üretiminin büyük bölümünün fosil yakıtlardan sağlanması nedeni ile birim enerji üretim başına salınan zararlı emisyon miktarıda fazla olmaktadır. Mevcut enerji üretim durumumuz ile kwh başına emisyon miktarımız her bir zararlı gaz için ayrı ayrı belirlenmiştir. Buna göre 421 g/kwh CO2, 1,97 g/kwh CO ve 4,4 g/kwh NOx salınımı elektrik üretimi sırasında enerji kaynağında oluşmaktadır. Kaynak emisyonları belirlendikten sonra toplu taşıma araçlarından dolayı artan enerji miktarının kaynakta oluşturacağı kirlilikler hesaplanmıştır. Toplu taşıma araçlarının elektrikli olması ile 2.023 gwh enerjşi ihtiyacımız olmuştur ve bu enerjinin üretimi için kaynakta bir miktar zararlı gaz emisyonları oluşmutur. Elektrikli sisteme geçiş ile azalan emisyonlar ile kaynakta oluşan emisyonlar çıkartılarak net emisyon azalışı belirlenmiştir. Özel araçların elektrikli taşıtlara geçmesinin düşünülmediği bir sistemde ulaştırmadan kaynaklı emisyonların azalacağından tam olarak bahsedilemez. Bundan dolayı toplu taşıma araçlarından ayrı olarak özel araçlarında elektrikli olması senaryosu ayrıca incelenmiştir. Özel araçlardan dolayı oluşan emisyonlar araç sayısının fazla oluşundan dolayı toplu taşıma araçlarının emisyonlarına göre ortalama 6 kat daha fazladır. Özel araç sayısının fazla oluşundan dolayı elektrikli araç kullanılması ile artan enerji ihtiyacımızda fazla olacaktır. Buna göre toplam 8.100 gwh enerji ihtiyacımız olacaktır. Özel araçlardan elektrikli sisteme geçiş ile azalan emisyonlar ile kaynakta oluşan emisyonlar çıkartılarak net emisyon azalışı belirlenmiştir. Sonuç olarak elektrikli araç sistemine geçiş emisyonlarda azalmalar sağlayacaktır. İnsanların elektrikli araca yönelmesi için elektrikli araçlar cazip hale getirilmelidir. Elektirkli araçların cazip hale getirilmesi için devlet açısından, ulaştırma sistemleri açısından, araç üreticileri açısından ve sistemi kullananlar açısından neler yapması gerektiği ile ilgili fikirler sunulmuştur.