İstanbul metropoliten alanının kuzeybatı yönündeki büyüme sürecinin sürdürülebilir kalkınma bağlamında değerlendirilmesi

Sanayi Devrimi'yle birlikte gelişen teknoloji; üretim faaliyetlerinde insan gücünden makine gücüne geçişi sağlamış, üretimde yaşanan bu köklü dönüşüm ise kısa zaman içerisinde tüm dünyaya yayılarak, ülkelerin ekonomik ve toplumsal yapısını büyük ölçüde etkilemiştir. Makinelerin gelişimi üretimi, ulaşım ve demiryolu faaliyetlerinin gelişimi ise hammadde teminini kolaylaştırmıştır. Böylelikle kentlerde hızla gelişmeye başlayan sanayi faaliyetleri, işlerini kaybeden kırsal kesim için istihdam sağlamış ve kırdan kente göçü beraberinde getirmiştir. Ülkemizde bu süreçten en çok etkilenen kent İstanbul olmakla birlikte, 1950'li yıllardan sonra İstanbul nüfusunda göç nedeniyle hızlı bir artış yaşanmıştır. Hızlı nüfus artışıyla ortaya çıkan gereksinimlerin planlı bir şekilde karşılanamaması, barınma ihtiyacının giderilmesinde yasadışı yapılaşmaları geliştirmiştir. Yasadışı yapılaşma süreci, sanayi ve ulaşım faaliyetlerinde yaşanan gelişmelerle birlikte kent çeperinde hızla yayılmaya devam etmiştir. 1980'lerden sonra İstanbul'da planlama sürecine girilmiş ve büyümenin kontrollü sağlanması hedeflenmiştir. Bu dönemden sonra geliştirilen planların bir kısmı uygulanırken bir kısmı farklı gerekçelerle yürürlükten kaldırılmıştır. Planlarda belirtilen en önemli konulardan biri İstanbul'un, güney yönünde doğu-batı ekseninde gelişmesi gerektiğidir. Kuzey yöndeki orman alanları, tarım alanları ve su havzaları imardan kaçınılması gereken bölgeler ilan edilmiştir. Ancak özel girişimler, devlet desteği ve yerel yönetim kararları ile yapılan projeler kentin kuzey yönde büyümesine zemin hazırlamıştır. Bu büyüme kent genelinde bir takım çevresel, sosyal ve ekonomik etkilere sebep olmuştur. Bu çalışmanın amacı; kentin kuzeybatı yönündeki büyüme sürecini sürdürülebilir kalkınma bağlamında değerlendirerek olası çevresel, ekonomik ve sosyal etkilerini ortaya koymaktır. Çalışma sırasında kentin büyüme eksenleri literatür taramasında sırasıyla ele alınarak, kuzeybatı yönündeki mekânsal büyümenin başlamasına sebep olan etkenler ve devam eden süreç alanyazın taraması ile tespit edilip bulgular bölümünde değerlendirilmiştir. Değerlendirme sonucunda, kuzeybatı yönündeki büyüme sürecinin ekonomik, sosyal ve çevresel kalkınma arasında dengeli bir biçimde ilerleme kaydetmediği sonucuna varılmıştır.