İstanbul şehir dokusunda bir mekân çözümlemesi: Fatih

Klasik Osmanlı Şehirleri incelendiğinde, külliyeler etrafında şekillenen şehir dokusu dikkati çekmektedir. Külliyeler; cami, medreseler, imaret, şifahane, kütüphane, çarşı, hamam gibi birimlerden oluşmakta ve şehirlilerin bütün ihtiyaçlarını karşılama vazifesi görmektedir. Çalışmanın merkezinde bulunan Fatih Külliyesi fetihten sonra ilk inşa edilen selatin camii olan Fatih Camii ve etrafındaki yapılar bütünü olarak, İstanbul'a yeni bir medeniyet anlayışı ve şehircilik düzeni getirmiştir. Tarih boyunca insan ve mekân karşılıklı olarak birbirini etkilemiştir. İnsan maddi ve manevi birikimini mekâna yansıtmıştır. Bu çalışmada, Fatih Külliyesi onu saran cadde ve sokaklar üzerinden tarihi süreçte incelenmiş, mekânın şehir hayatına nasıl katıldığı sorusuna cevap aranmıştır. Fatih Külliyesi'ni saran cadde ve sokaklar Ali Kuşçu Mahallesi ile sınırlandırılmıştır. Şehir ve mekân kavramları üzerinden İslam şehirlerinin genel özellikleri ve Osmanlı şehir anlayışı incelenmiştir. İstanbul şehir dokusunun tarihi süreçteki aşamaları ele alınmıştır. Fatih Külliyesi'ni merkezine alan bir mekân okuması gerçekleştirilmiştir. Literatür taraması yapılarak resim ve fotoğraf arşivi hazırlanmıştır. Çalışma; Ali Kuşçu Mahallesi'nde yaşayan ve rastgele seçilmiş kişilerle yapılan yarı yapılandırılmış mülakat tekniğine dayalı saha araştırması ile desteklenmiştir. Mekân ve yaşayan kültür okunmaya çalışılmıştır. Fatih Külliyesi kuruluşundan Cumhuriyet'e kadar ibadet, eğitim, kültür ve sağlık gibi hizmetler sunma, devlete memur yetiştirme, merkezi devlet anlayışını güçlendirme, vakıf yönüyle hayır işleri yürütme gibi vazifeler üstlenmiştir. Külliye ve civarı tarih boyunca cazibe merkezi olmuştur. Az katlı ahşap konutları ve çıkmaz sokakları ile Osmanlı şehir tasavvurunun bir örneği oluşmuş, Cumhuriyet sonrası ise şehrin dokusu hızla değişmiştir. Bugün halâ Fatih Külliyesi sosyal hayatın içinde yer almaktadır fakat külliye birimlerinin çoğu eski işlevlerini yitirmiştir. Tarihi, kültürel ve mimari dokunun kaybolması, artan Suriyeli göçmen sayısı ve depreme dayanıksız binalar sebebiyle çalışmanın odaklandığı bölge acil müdahale edilmesi gereken sorunlar taşımaktadır. Çalışma yetkililere Fatih'te alacakları kararlarda katkı sağlayabilme iddiasındadır.