İstanbul'da ışıklı kavşaklarda doğru giden akımlar için birim otomobil eşdeğerinin (BOtE) araştırılması

Ağır taşıtlar gerek kapladıkları alan, gerekse hızlanma ve yavaşlama kabiliyetleri açısından otomobillerden farklıdır. Tez çalışması kapsamında İstanbul'da ışıklı kavşakların doğru giden kolları için bu farklılığın değeri araştırılmıştır. Bir kamyon ya da otobüsün var olan trafik şartlarında kaç adet otomobille ifade edilebileceği, bir ağır taşıtın birim otomobil eşdeğerliği (BOtE) olarak ifade edilmektedir. Çalışma kapsamında sağa ve sola dönüşlerin olmadığı iki kavşakta 6 farklı taşıt türü olan minibüs, kamyonet, midibüs, kamyon, otobüs ve tır için BOtE değerleri araştırılmıştır.Günümüzde ışıklı kavşaklarda BOtE belirlenmesinde 2 temel yöntem kullanılmakta olup bunlar, zaman cinsinden aralık ve gecikme yöntemleridir. Tez çalışması kapsamında bu yöntemlerden zaman cinsinden aralık yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntemde BOtE değerlerinin başlangıç kayıplarından etkilenmemesi için zaman cinsinden doygun aralık değerleri kullanılmakta olduğundan 4. taşıttan sonraki zaman cinsinden aralık değerleri dikkate alımıştır. Çalışma kapsamında, Mecidiköy semtinde Büyükdere Caddesi üzerinde, eski Ali Sami Yen Stadı önünde bulunan kavşağın Mecidiyeköy-Zincirlikuyu yönündeki kolunda ve Dudullu Semtinde Necip Fazıl Bulvarı üzerinde, İMES E kapısı önünde bulunan kavşağın Dudullu-Ataşehir yönündeki kolunda zaman cinsinden aralık değerleri taşıt cinsine göre ölçülmüştür. Ölçüm sırasında hem öndeki taşıt hem de arkadaki taşıt kaydedilmiş, böylelikle öndeki ve arkadaki taşıtların farklı tipleri için zaman cinsinden aralık değerleri ayrı ayrı (taşıt kombinasyonlarına göre) sınıflandırılmıştır. Ölçümler iki kavşakta iki şerit için ayrı ayrı yapılmış, sonuç olarak 4 adet veri serisi elde edilmiştir. Bu serilerin normal dağılıma uyup uymadığı χ2 testi ile irdelenmiştir. Normal dağılıma uyan iki seri için t testi, en az birinin normal dağılıma uymadığı iki seri için ise K-W (Kruskal-Wallis) testi yardımıyla bu serilerdeki verilerin istatistiksel olarak birleştirilmesinin uygun olup olmadığı (verilerin aynı toplumdan gelip gelmediği) irdelenmiş dolayısıyla bu iki şerit için ortak bir BOtE değeri belirlenip belirlenemeyeceği araştırılmıştır. İstatistiksel olarak hiçbir serinin aynı toplumdan gelmediği tesbit edilmiş, buna karşın pratik açıdan seriler birleştirilerek çalışma için genel BOtE değerleri belirlenmiştir. Elde edilen veriler zaman cinsinden aralık yönteminin 3 farklı yaklaşımı için ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Birinci yaklaşım ağır taşıtın ortalama zaman cinsinden aralık değeri ile otomobilin zaman cinsinden aralık değerinin oranlanmasıdır. İkinci yaklaşım ağır taşıtların ortalama zaman cinsinden aralık değerlerine arkasında kalan taşıta yaptığı geciktirici etkinin eklenmesi ve otomobilin zaman cinsinden aralık değeri ile bu büyütülmüş değerin oranlanmasıdır. Üçüncü yaklaşım; kombinasyonların gözlemlenme sayılarına bağlı olarak düzeltilmesi ile elde edilen değerlerin oranlanmasıdır. Çalışmanın sonucunda bu farklı yaklasımlarla elde edilen BOtE değerleri verilmiştir. BOtE değeri minibüsler için 1,20-1,40, kamyonetler için 1,14-1,46, midibüsler için 1,73-1,97, kamyonlar için 1,55-1,85, otobüsler için 1,48-2,22, tırlar için 2,82-3,55 arasında değişmektedir.