İstanbul'da yaz aylarında sıcaklığa bağlı aşırı ölümlerin modellenmesi ve gelecek projeksiyonları

Amaç: İstanbul'un 2013-2019 yılları arası günlük hava sıcaklığı ve ölüm gözlem verisi ile maruziyet-yanıt ilişkisini ortaya koyacak bir model geliştirilmesi ve oluşturulan model ile 2020-2100 yılları arası dönemde farklı iklim senaryolarına bağlı olarak olası aşırı ölüm sayılarını tahmin etmektir. Gereç ve Yöntem: 2013-2019 yılları arası günlük meteorolojik gözlem verisi ve ölüm verisi kullanılarak yapılan ekolojik tipteki çalışmada gecikmesi dağıtılmış doğrusal olmayan model (DLNM) ile sıcaklık-ölüm ilişkisi kuruldu. Küresel iklim modelinin farklı iklim senaryolarına ait çıktıları 2013-2100 yılları arası sıcaklık serisi projeksiyonları gözlem verisiyle kalibre edildi. Farklı iklim, nüfus ve adaptasyon senaryolarına göre aşırı ölüm projeksiyonları gerçekleştirildi. Bulgular: Uç sıcaklık değerinde (99. persantil) 0-7 gün arası kümülatif rölatif riski 1,16 (%95 GA 1,1-1,22) bulundu. Kadınlarda ve 65 yaş üstü hastalarda risk daha yüksek saptandı. Gözlem döneminde yüksek sıcaklığa bağlı atfedilebilir ölüm oranı %1,75 (%95 GA 0,97-2,51), ölüm sayısı 2175 (%95 GA 1211-3123) olarak hesaplandı. Yaşlılarda atfedilebilir oran 2,04 (%95 GA 1,15-2,9) idi ve hesaplanan atfedilebilir ölümlerin %71,4'ü yaşlıydı. 2090-2099 dönemde RCP4.5 senaryosu için %6,4 (%95 aGA 4,53-8,24), RCP8.5 senaryosu için %17,98 aşırı ölüm öngörüldü. Adaptasyon varsayıldığı senaryoda oranlar 4,85 (%95 aGA 2,87-6,69) ve 8,77 (%95 aGA 2,87-13,66)'ye geriledi. Farklı nüfus, iklim ve adaptasyon senaryolarına göre 2090-2099 dönemi tahmin edilen aşırı ölüm sayıları 7.735 ile 163.926 arasında değişti. Sonuç: Çalışma İstanbul'da çeşitli iklim senaryoları altında yüksek sıcaklıkların ölümler üzerindeki öngörülen etkileri ortaya koymaktadır. İklim değişikliği ile ilişkili riskleri hafifletmek için halk sağlığı stratejilerine ve emisyon azaltım politikalarına ihtiyaç vardır.