İyileşme değerlendirme ölçeği'nin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirliği

ÖZET Araştırma ruhsal hastalık tanısı almış bireylerin öznel iyileşme süreçlerini değerlendirmek amacı ile Corrigan ve arkadaşları (1999) tarafından geliştirilen İyileşme Değerlendirme Ölçeği'nin (Recovery Assessment Scale) Türkçe formunun geçerlik ve güvenirliğini değerlendirmek amacıyla planlanmıştır. Araştırma Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Toplum Ruh Sağlığı Merkezi ve Manisa Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesi Toplum Ruh Sağlığı Merkezi olarak iki kurumda yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini; bu kurumlara kayıtlı, araştırma kriterlerine uyan ve araştırmaya katılmaya gönüllü, ruhsal hastalık tanısı almış 180 birey oluşturmuştur. Araştırma metodolojik olarak planlanmıştır. Araştırmanın verileri, Şubat 2017- Mayıs 2017 tarihleri arasında, yüz yüze görüşme tekniği kullanılarak Tanıtıcı Bilgi Formu, İyileşme Değerlendirme Ölçeği (İDÖ) ve ölçüt geçerliği için Psikolojik İyi-Oluş Ölçeği (PİOÖ) ile elde edilmiştir. Araştırmanın geçerlik çalışmaları için dil geçerliği, kapsam geçerliği, yapı geçerliği ve ölçüt geçerliği için yordama geçerliği yöntemleri kullanılmıştır. Dil geçerliği için çeviri- tekrar çeviri yöntemi, ve kapsam geçerliği için Davis tekniği kullanılarak KGİ hesaplanmıştır. Yapı geçerliği için Doğrulayıcı Faktör Analizi yapılmıştır. Ölçüt geçerliği için İDÖ ve PİOÖ arasında korelasyon katsayısı, regresyon katsayısı ve açıklayıcılık katsayısı değerleri incelenmiştir. Araştırmanın güvenirlik çalışması için zamana göre değişmezlik ve iç tutarlık yöntemleri kullanılmış ve iç tutarlık için madde analizi, Cronbach alfa katsayısı değeri incelenmiştir. Geçerlik çalışması için İDÖ öncelikle Türkçe'ye ve daha sonra İngilizce'ye çevrilerek dil geçerliği sağlanmıştır. Dil geçerliği sağlandıktan sonra ölçek uzman görüşüne sunulmuş ve uzman görüşleri doğrultusunda içerik geçerliği değerlendirilmiştir. Uzman görüşlerine göre tüm maddelerin Kapsam Geçerlik İndeksi (KGİ) değeri kabul edilen değer olan 0,80'nin üzerinde bulunmuştur. (KGİ>0,80). Ölçeğin Türkçe formu daha sonra örnekleme dahil edilmeyecek olan bireylere ön uygulama yapıldıktan sonra oluşturulmuştur. Ölçeğin yapı geçerliği için DFA'da incelenen uyum indeksleri değerleri yapı geçerliği için kabul edilen değerler arasında bulunmuştur (χ2/SD=1,98, RMSEA=0,07, SRMR=0,06, GFI=0,98, CFI=1,00, NFI=1,00, AGFI=0,97). Ölçeğin alt boyutlarına ilişkin faktör yükleri incelendiğinde maddelerin faktör yüklerinin 0,34 ile 0,98 arasında değiştiği ve kabul edilen değerler arasında olduğu bulunmuştur. (p<0,01). Ölçeğin ölçüte göre geçerliği (yordama geçerliği) incelendiğinde, İyileşme Değerlendirme Ölçeği ile Psikolojik İyi Oluş Ölçeği arasında pozitif yönde, anlamlı ve mükemmel derecede ilişki olduğu bulunmuştur (r=0,864, p<0,01). İyileşme Değerlendirme Ölçeği ile Psikolojik İyi Oluş Ölçeği arasında regresyon katsayısı (β) 0,71 ve açıklayıcılık katsayısı (R2) 0,50 olarak istenen değerler arasında bulunmuştur. İyileşme Değerlendirme Ölçeği'nin güvenirlik çalışması için öncelikle madde ölçek toplam korelasyon değerleri (r) incelenmiş ve bu değerlerin 0,078 ile 0,806 arasında değiştiği görülmüştür. Daha sonra madde-toplam puan korelasyon değerleri incelenmiştir. Madde-toplam puan korelasyon değeri en düşük istendik değer olan 0,30'un altında bulunan, Madde 2, Madde 3 Madde 10'un madde-toplam puan korelasyonu için hesaplanan p değerlerinin istatistiki açıdan anlamsız olduğu bulunmuştur. (p>0,05). Daha sonra ölçek maddelerinin madde-alt ölçek toplam puan korelasyon değeri incelenmiş ve yalnızca Madde 10 için incelenen değer 0,30'un altında bulunmuştur. Madde 10'un hem ölçek toplam puan korelasyon değerinin hem de yer aldığı alt boyut toplam puan korelasyon değerinin istenen değerin altında olduğu görülmüştür. Ölçek sahibi ile görüşülmüş ve hem yapılan DFA sonucunda Madde 10'un madde faktör yükünün en düşük istendik değer olan 1,96'dan büyük olması hem de ölçeğin kavramsal yapısını bozmamak adına madde çıkarma işlemine gidilmemiştir. İyileşme Değerlendirme Ölçeği'nin Cronbach alfa katsayısı ise 0,90 olarak bulunmuştur. Ölçeğin alt boyutlarının Cronbach alfa değerleri 0,74 ile 0,89 arasında bulunmuştur. İyileşme Değerlendirme Ölçeğinin zamana karşı değişmezliğini test etmek için ölçek, ilk uygulamadan iki hafta sonra 35 kişiye tekrar uygulanmış ve ilk ve son ölçüm arasındaki ilişki incelenmiştir. İki ölçüm arasındaki ilişki incelendiğinde aralarında pozitif yönde ileri düzeyde anlamlı bir ilişkinin olduğu saptanmıştır (p<0,01). Yapılan geçerlik ve güvenirlik analizleri sonucunda İyileşme Değerlendirme Ölçeği'nin ruhsal hastalık tanısı alan bireylerde öznel iyileşmeyi ölçmek için geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğu belirlenmiştir. Ruhsal hastalık tanısı alan bireylerde İyileşme Değerlendirme Ölçeği'nin daha geniş örneklem gruplarında uygulanarak değişmezliğinin araştırılması önerilmiştir.