Kabakta (Cucurbita pepo L.) haploid embriyo uyartımı ve bitki oluşturma üzerinde araştırmalar

öz DOKTORA TEZİ KABAKTA (Cucurbita pepo L.) HAPLOID EMBRİYO UYARTIMI VE BİTKİ OLUŞTURMA ÜZERİNDE ARAŞTIRMALAR Ertan Sait KURTAR ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BAHÇE BİTKİLERİ ANABİLİM DALI Danışman : Doç. Dr. Nebahat SARI Yıl: 1999, Sayfa: 203 Jüri : Doç.Dr. Nebahat SARI : Prof. Dr. Kazım ABAK : Prof. Dr. Ercan ÖZZAMBAK Kabakta CoAİ) kaynaklı gama ışını ile değişik dozlarda (25, 50, 75, 100, 200, 300 ve 400 Gy) ışınlanmış polenlerle 4 genotipte (Eskenderany Fi, Acceste Fi, Sakız ve Urfa Yerli) yapılan tuzlamalardan sonra partenogenetik haploid embriyoların elde edilmesi, bu embriyoların bitkiye dönüştürülmesi, elde edilen bitkilerin ploidi düzeylerinin, kromozom sayımları ve diğer tekniklerle (stomatal incelemeler ve morfolojik gözlemler) doğrulanması araştırılmıştır. Ayrıca farklı türlerin polenleri; toluidin mavisi, kolhisin ve su uygulanmış polenlerle tozlama ile anter ve övül kültürünün etkileri üzerinde de durulmuştur. Araştırma sonuçları, sadece 25 ve 50 Gray dozuyîa ışınlanmış polenlerle tuzlamaların etkili olduğunu göstermiştir. Farklı türlerin polenleri ve diğer tip polenler haploid embriyo uyartımı sağlamamış, anter ve övül kültürlerinden ise haploid bitki elde edilememiştir. Işınlanmış polen tekniğinde genotiplerin etkisi önemli bulunmuş, Eskenderany Fi genotipinden toplam 43 adet haploid bitki elde edilirken, Sakız genotipinden 27, Urfa Yerli genotipinden 13, Acceste Ft genotipinden 10 adet ve toplam olarak 93 adet haploid bitki üretilmiştir. Samsun koşullarında en iyi tozlama döneminin haziran ve eylül aylan olduğu saptanmıştır. Elde edilen bitkilerin ploidi düzeyleri, embriyo safhalarına göre değişiklik göstermiştir. Haploid bitkilerden dihaploid hatların elde edilmesinde en uygun kolhisin dozu ve uygulama süresinin % 0.5'lik dozda 4 saat olduğu belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Kabak, ışınlanmış polen, haploidi. V