Kadın göçmenlerin yeni kent mekanları üzerinden 'sınır' algılarının değişimi: İstanbul kent pratikleri

Bu çalışmada, göç sonrasında yeni kent mekanlarını deneyimleyen kadınların kentle olan ilişkilerine, taktiklerine ve yeni kent mekânı ile birey bazında etkileşimlerine ve sınır algılarının kent pratiğine bağlı değişimine odaklanılmıştır. Kentsel bağlamda göç, bir kırılma olgusu olarak ele alınmıştır ve kentin var oluşundaki olmazsa olmazı olarak değerlendirilerek çalışma yürütülmüştür. Genel olarak göç bir mağduriyet nedeni olarak değil küresel, postmodern dünyanın kentlerinin ana varoluş dinamiği içerisinde ele alınmış ve göçmen kişi sürecin sürekli değişen, dönüşen ve hareket eden kimliği olarak değerlendirilmiştir. Göçmenlik sürekli taşınan bir kimliktense tanımlı bir dönemin getirisi olarak ve bugünün koşullarında her bir bireyin yüksek olasılıkla deneyimlediği bir oluş hali olarak tartışılmıştır. İstanbul'a çeşitli araçlar ve nedenlerle bağımsız olarak yalnız göç eden kadınlarla bu araştırma yürütülmüş ve birebir derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Çalışmada duyular sosyolojisinin tartışmalarından yararlanılmış, görsel sosyoloji araştırmanın aracı haline getirilmiştir. 21.yüzyılın küresel dünyasında hala tartışma konusu olan toplumsal cinsiyete ikicilikli bakışa mekânsal düzlemde bir eleştiri getirilmeye çalışılmıştır. Bundan dolayı kadınların kendi göçmenlik durumlarını nasıl anladıkları üzerine durulmuş ve kendi kentsel mekân kullanımlarına odaklanmaları üzerine çalışılmıştır. Araştırmaya dahil olan kadınlar araştırmanın bir aracı değil bir parçası olarak bu çalışmanın onlarla birlikte yürütülme arayışı merkeze konulmuştur. Bu çalışmadan göçmen kadınların kentte gündelik pratiklerini üretirlerken kullandıkları taktikler ve metropol kent dinamiklerinde kente, mekâna, kamusallığa bakış açıları elde edilmiştir. Kadınların kent kullanımları irdelenirken İstanbul'da ürettikleri karşılaşmalarla İstanbul geçmekte olanları, duranları ve kalanlarıyla kozmopolit bir eklem kent haline gelmiştir. Kent deneylerinin etkileriyle yerin anlamı değişmiş, kadınların sosyal ağları dönüşmüş ve imkanlarına, mekânlarına ve kimliklerine dair sınır algıları farklılaşmıştır. Kenti kendilerine yer ederken edindikleri hafızayla birer İstanbullu olarak kadınlar mekânı kendilerine farklı araçlarla uzam yapmışlardır. Kentte yürümek bu araçlardan en dikkat çekeni iken mekân bazlı geliştirdikleri sosyal ağlar; bu ağların ortak noktasında kadın dayanışması öne çıkmıştır. Bu çalışmayla, genel bir çerçeveyle göçmen kadınların tümünün yaşadığı bir kent deneyimi sunmak hedeflenmemekle beraber, özne-kişi üzerinden fenomenolojik bir düzlemde değerlendirmek istenmiştir. Bu süreçte çalışmaya katılan göçmen kadınların kendi göç deneyimlerini değerlendirmeleri ve göç krizi sonucunda yeni kent mekânları olan İstanbul'da oluşturdukları mekân bazlı toplumsallıkları hatırlamaları ve anlatılarında hislerini paylaşmaları bu tezin önemli bir parçasını oluşturmaktadır. Bu anlamda araştırmacı olarak ben ve değerli tez danışmanım Dr. Öğr. Üyesi Ayşen Şatıroğlu da, kadınların göç deneyimlerindeki anlatıları üzerinden bir yolculuğa çıkmış bulunduk. Bundan ötürü bu tez bir yolculuk deneyimi olarak okunabilir. Amaç; kadınların İstanbul'a varıp varmadıklarını araştırmaktansa İstanbul'un çeşitli yerlerinde ürettikleri kent pratiklerine anlık bir pencere açabilmektir, kentin kadınları, kadınların kenti nasıl değiştirdiklerini bu andan görebilmektir ve bu süreçle beraber sınır algılarındaki değişimi tartışabilmektir. Anahtar Kelimeler: kent, kadın, göç, sınır, mekân