Kadın odaklı habercilik bağlamında Türk medyasında Mahsa Amini haberlerine yönelik eleştirel bir analiz

Kadın sorunlarının arttığı günümüz dünyasında medyanın rolü gittikçe önem kazanmaktadır. Kadın görünürlüğü, kadınların sesi olma ve mevcut soruna çözüm yolları sunma noktasında da önemli bir yer teşkil etmektedir. Nitekim medyanın bir uzantısı olan haber medyası, kadın sorunlarını açığa çıkarma noktasında etkili bir araç görevi görmektedir. Ancak mevcut medyanın eril egemen söylemi yeniden inşa ederek sunması ve dolaşıma sokması kadına yönelik haberlerde sorun temelli bir dili ortaya koyabilmektedir. Buna karşılık kadın odaklı habercilik kavramı, kadın merkezli ve kadının özne olarak haber metinlerinde yer alması bilincinden beslenir. Deyim yerindeyse ataerkil düşünce sistemine karşıt bir şekilde kadının birincil konumda yer alması temel amaçları arasındadır. Bu araştırma konusunu; 16 Eylül 2022 tarihinde başörtüsünden saçının gözüktüğü gerekçesiyle İran 'Ahlak Polisi' tarafından öldürülen Jina Mahsa Amini'nin ardından dünya genelinde kadınların destek ve hak mücadelelerine yönelik haberlerde yer alış biçimleri oluşturmaktadır. Medyada güncel bir sorun olan bu konunun seçilmesindeki amaç; kadın odaklı habercilik bağlamında Mahsa Amini olayında kadın eylemlerine dair üretilen haber dilinin yapısını ortaya koymaktır. Araştırma evrenini farklı yayın politikalarına ve ideolojilerine sahip olan internet haberleri oluşturmaktadır. Bu bağlamda birbirine daha yakın bir haber anlayışına sahip olan Yeni Akit ve Milliyet ile birbirine daha yakın bir haber anlayışına sahip olan Bianet ve Sözcü internet haber sitelerindeki kadınların hak eylemleri araştırma kapsamında incelenmiştir. Araştırmada 16 Eylül 2022 ve 15 Kasım 2022 tarihleri arasında Mahsa Amini ve İranlı kadınlar için destek veren kadınların hak eylemleri ile sınırlandırılmış olup 15 haber incelenmiştir. Mevcut haberler Teun A. van Dijk'in eleştirel söylem çözümlemesi yöntemiyle analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda kadınların hak eylemleri, Yeni Akit haber sitesinde değersizleştirilerek ve kutuplaştırıcı bir dil ile sunulmuştur. Milliyet haber sitesinde ise haberler kadın ağırlıklı bir şekilde sunulsa da erkek egemen düşüncenin gizlenerek haber metinlerine yerleştirildiği bulgusuna ulaşılmıştır. Bianet ve Sözcü'nün haberlerinde ise kadın odaklı haberciliğin benimsendiği söylenebilir.