Kadri Şençalar'ın ud taksimlerinin transkripsiyonu ve icra tavrının incelenmesi

Bu tez çalışmasında, Türk Müziği'nin en önemli ud icrâcılarından biri olan Kadri Şençalar'ın ud tekniği; Şençalar'a ait 17 adet ud taksimi üzerine yapılan transkripsiyonlar ve analizlerle tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmada öncelikle; Şençalar'a ait fotoğraflar, hayatı ve taksimlerini içeren dokümanlar, TRT Arşiv ve Müzik Dairesi Arşivleri, Aydemir Tuncer, İbrahim Kararoğlu, Bayramcan Boy, Ramazan Şerif Şekerci, Yüksel Şençalar, Yıldırım Özkaraman ve Mehmet Emin Bitmez'in kişisel arşivlerinden ve gazete kupürlerinden elde edilmiştir. Paylaşılan arşiv kayıtlarında farklı makamlara ait olacak şekilde 17 taksim tespit edilebilmiştir. Bu taksimlerin üçü geçiş taksimi olmak üzere; sırasıyla Bayâtî, Evc, Hicâz, Hüseynî, Hüzzam, Hüzzam'dan Segâh'a geçiş, Karcığar, Kız Neyi Akort Hicâzkâr'dan Bolâhenk Hisâr Bûselik'e geçiş, Kürdîlihicâzkâr, Mahur, Müstear, Rast, Sabâ'dan Rast'a geçiş, Sûz-i Dil, Sûz-nâk, Uşşâk ve Yegâh taksimleri çalışmanın örneklemini oluşturmuştur. İlk olarak ilgili taksimler, transkripsiyon yapılarak Finale nota yazım programında yazılmıştır. Taksimlere ait notalarda icrâcının kullandığı süsleme tekniklerine, ifade unsurlarına, ritmik değişkenliklere ve pozisyon kullanımlarına yer verilmiştir. Taksimlerin ait olduğu makamların tarifleri ise 17, 18, 19 ve 20. yüzyıl nazari kaynaklardan alınarak yazılmıştır. Daha sonra taksimler; icrâcının sağ ve sol el kullanımı, akort kullanımı, süsleme teknikleri, ifade unsurları, taksimlerin form şeması, motif ve cümle yapıları, ritmik ögeleri ve makam kullanımı başlıkları altında incelenerek; icrâcının tavrını ortaya çıkaran hususlara dikkat çekilmiştir. Kadri Şençalar'ın icrâ tavrının en dikkat çekici noktaları; değerini kendisinden önceki notadan alan çarpma, değerini kendisinden sonraki notadan alan çarpma, değerini kendinden sonraki notadan alan mordan (çift çarpma), portamento, pedal ses kullanımları ve -hızlıca icrâ edilen tartım kalıbı olarak nitelendirdiğimiz- icrâlarında aniden hızlanarak ajiliteli cümle veya cümle parçaları kurmasıdır. Şençalar'ın dokuz farklı form şeması kullandığı görülmüştür. Ve "sonuç" bölümlerine, "gelişme" veya "meyan" bölümlerinden ayırmadan geçtiği şemalara rastlamıştır. Ayrıca incelenen taksimlerinde makam kullanımlarının da 17, 18, 19 ve 20. yüzyıl edvar kitaplarındaki makam tariflerine bakıldığında en fazla Ekrem Karadeniz'in tarifleri ile örtüştüğü görülmektedir. Bayâtî taksiminin diğer incelenen taksimlerden farklı olduğu tespit edilmiştir; uzun soluklu ve icrâcının farklı kabiliyetlerini ortaya koyması bakımında dikkat çekicidir. Bütün tespitlerimizin sonucunda Kadri Şençalar'ın Türk müziği ud icrâcıları arasında kendine özgü bir icrâ ve müzikâl anlayışı olduğunu söyleyebiliriz.