Kafkasya hakkında bilgi veren seyyahlar ve seyahatnameleri

İçerisinde yaşadığımız kadim Kafkas coğrafyası tarihin her döneminde seyyahların uğrak yeri olmuştur. Zamanın anlamını yitirdiği, kutsiyetinin insanları sarıp sarmaladığı, hırçın ve yılmaz bir coğrafya olan Kafkasya'yı en iyi yaşayan, anlayan ve aktaranlar seyyahlar olmuştur. Çünkü onlar, farklı çağlarda Kafkasya'ya gelerek doğal kaynakları,insanları, dilleri, halkları, kültürleri bizzat gözlemlemiş ve bunlardan çok daha fazlasını, seyahatnamelerinde ebedileştirmişlerdir. Bundan dolayı Kafkasya'da yaşamış milletlerin tarihine ve kültürüne ışık tutmuşlardır. Bu çalışmada konu edinilen seyyahların tamamına yakınının seyahat arzusu ile yollara düşmüş sıradan seyyahlar olmayışı dikkate değerdir. Daha doğrusu tarih boyunca Kafkasya'ya gelen seyyahlar sıradan maceraperestler değillerdir. Eğitimli, hatta alanlarında uzman, belli görev ve amaçlarla gelen asker, din adamı, botanikçi, misyoner vb. kişilerdir. Dolayısıyla tuttukları notlar birer ana kaynak olup, bizim için eşsiz bilgiler sunmaktadır.Bundan dolayı ilim alemine tanıtılmaları gerekmektedir. Bu seyyahların bazısı Shiltberger gibi esaret altında gitmiş, bazısı Yehuda Halevi veya Rubruck gibi dini misyon ile yolculuk yapmış, Sir Cunynghame gibi asker, Klaproth gibi botanikçi veya Marco Polo gibi ticari amaçla seyahat etmiştir.Özellikle doğu dünyasına kuşku ile yaklaşan Avrupalı seyyahların eserleri incelenirken, seyyah hakkında malumat sahibi olma zarureti vardır. Zira oryantalist bakış acısının oluşmasında bu seyahatnamelerin rolü büyüktür. Esasen aynı durum, Arap ve Fars seyyahların seyahatnameleri için de geçerlidir. Kafkasya'ya farklı uluslardan pek çok seyyah gelmiştir. Ortaçağ seyyahlarından, Priscus, İbn A'Sem El-Kûfî, İbn Fadlan, Ebu Dülef, Carpini, Marco Polo ve Rubruck, Yeniçağ'da Evliya Çelebi, Barbaro, Zeno, Contarini, Yakınçağ'da Klaproth, Koch, Dumas, Frishfield, Cunynhgame vb. seyyahları örnek olarak verebiliriz. Ortaçağ'da seyyahlar sadece bilinmeyen coğrafyaların ve kültürlerin keşfi için değil, aynı zamanda,misyonerlik çalışmaları için de seyahat etmişlerdir. Yeniçağ'da, kudretli Osmanlı Devleti ve civarı merak konusu olurken, dünya dengelerinin değişmeye başladığı Yakınçağ'da İngiliz, Fransız, Alman ve Rusların,her alanda üstünlük mücadelesine girişmesi, seyyahların da bu politikalar doğrultusunda desteklenmesini gerektirmiştir. Özellikle Hazar havzası enerji kaynaklarının belirginlik kazanmaya başladığı bu çağda, Kafkasya seyyahlarının da artmış olması, hiç şüphesiz tesadüf değildir. Tarih, coğrafya, dil, antropoloji, sosyoloji vs. araştırmalarına bilgi ve belge sağlamak amacı güdülen bu çalışmada Ortaçağ, Yeniçağ ve Yakınçağ'da Kafkasya'ya gelen önemli seyyahlar ve seyahatnameleri tanıtılmıştır.