Kalabalığın deneyimsel sonuçları, kalabalık kaynaklı duygusal tepkiler ve kalabalıkla baş etme stratejileri: Temalı park ziyaretleri örneğinde ölçek geliştirme çalışması

Dünya nüfusunun hızlı artışı ile ulaşım ve iletişim teknolojilerindeki gelişmelerin etkisiyle uluslararası turizm aktivitelerine katılan kişi sayısı her geçen gün artmaktadır. Artan turist akınının bir sonucu olarak aşırı kalabalıklaşma sorunu son yıllarda hem turizm işletmecileri hem de akademik çevreler tarafından fazlasıyla tartışılmaktadır. Bu kapsamda aşırı kalabalıklaşmanın turist deneyimine olan potansiyel etkilerini, ziyaretçilerin kalabalıkla baş etme stratejilerini ve kalabalık karşısındaki duygusal tepkilerini bütüncül bir bakış açısı ile irdelemek hem destinasyonların sürdürülebilirliğini hem de turistik deneyimin kalitesini temin etmek açısından oldukça önemlidir. Bu kapsamda, bu tez çalışması karma yöntem yaklaşımını benimseyerek temalı park ziyaretçileri örneğinde kalabalığın deneyimsel sonuçları, kalabalık kaynaklı duygusal tepkiler ve kalabalıkla baş etme stratejileri ölçeklerini geliştirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada öncelikle Amerika Birleşik Devletleri'nin Florida eyaletinde yer alan temalı parkları ziyaret eden 35 katılımcı ile fotoğrafla tanımlama yöntemi ile birleştirilen yüz yüze derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşmelerden elde edilen bulgular doğrultusunda ilk madde havuzları oluşturulmuştur. Oluşturulan madde havuzları, alanında yetkin 10 uzman tarafından değerlendirildikten sonra, arındırılan ölçek maddelerinden oluşan anket formu pilot çalışma kapsamında 165 katılımcıya uygulanmıştır. Verilere uygulanan açıklayıcı faktör analizi ve güvenirlik analizleri sonucunda anket formunun nihai hali elde edilmiştir. Ölçek geçerlemenin son aşamasında ise Florida'da konumlanan temalı parkları son 18 ayda ziyaret eden kişilerden elde edilen 246 yanıt açıklayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi, güvenirlik analizi, korelasyon ve çoklu regresyon analizlerine tabi tutulmuştur. Araştırma sonucunda yapısal, yakınsak, ayrımsak ve öngörüsel geçerliği ile güvenirliği kanıtlanmış kalabalığın deneyimsel sonuçları, kalabalık kaynaklı duygusal tepkiler ve kalabalıkla baş etme stratejileri ölçekleri geliştirilmiştir. Kalabalığın deneyimsel sonuçlarının alt boyutları deneyimin kötüleşmesi, hareketlilik kısıtları, sosyal anlaşmazlıklar ve emniyet tehditleri olarak ortaya çıkmıştır. Temalı park ziyaretleri bağlamında aşırı kalabalıklaşma durumunda ziyaretçilerin verdiği duygusal tepkiler ise kısıtlanma, stres, yorgunluk ve endişe olmak üzere dört ayrı boyuta ayrılmıştır. Ayrıca bireylerin kalabalıkla baş etmek için uyguladıkları mekanizmalar yer değiştirme, bilişsel baş etme, sosyal baş etme ve proaktif baş etme stratejileri olmak üzere dört boyut altında toplanmıştır. Son olarak ziyaretçilerin kalabalık algısı ile araştırma kapsamında geliştirilen her üç ölçeğin alt boyutları ile ilişkileri ortaya konulmuştur. Temalı park bağlamında oluşan kalabalığın deneyimsel sonuçları kalabalıkla baş etme stratejilerine ve duygusal tepkilere neden olmakta, duygusal tepkiler ise kalabalıkla baş etme stratejilerinin uygulanmasına yol açmaktadır. Anahtar Kelimeler: Kalabalıklaşma, Kalabalık Algısı, Ziyaretçi Deneyimi, Duygusal Tepkiler, Baş Etme Stratejileri, Temalı Parklar, Amerika Birleşik Devletleri